วันมาฆบูชา

วันมาฆบูชา4 d7 J8 I8 r6 W9 R
8 b# J# V* o/ f  m- f

1 T4 Q. X5 A* s# K2 ^& k: F+ h9 p3 R. Z
ความหมายวันมาฆบูชา+ C- x/ Z* F4 e2 F8 R
วันมาฆบูชา หมายถึง การบูชา ในวันเพ็ญเดือน ๓ เนื่องในโอกาสคล้าย วันที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงโอวาทปาติโมกข์
+ m5 G2 j/ u" x  v! i% T, i8 H. o  y, k- L
ความสำคัญวันมาฆบูชา6 ^, a3 K8 a/ [$ [& w
วันมาฆบูชา เป็นวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๓ มีเหตุการณ์อัศจรรย์ที่ พระสงฆ์สาวกของพระพุทธเจ้าจำนวน ๑,๒๕๐ รูป มาเฝ้าพระพุทธเจ้า ณ วัดเวฬุวัน เมืองราชคฤห์ แคว้นมคธ โดยมิได้นัดหมายกันพระสงฆ์ ทั้งหมดเป็นพระอรหันต์  M: u9 v0 s  L( ]
! ^  n( d: a, \; P! g* J1 T
ผู้ได้อภิญญา ๖และเป็นผู้ที่ได้รับการอุปสมบท โดยตรงจากพระพุทธเจ้า ในวันนี้พระพุทธเจ้าได้ทรงแสดงโอวาทปาติโมกข์ ในที่ประชุมสงฆ์เหล่านั้น ซึ่งเป็นทั้งหลักการอุดมการณ์และวิธีการปฏิบัติที่ นำไปใช้ได้ทุกสังคม มีเนื้อหา โดยสรุปคือให้ละ
8 d" f. r8 z6 j# U
" X" ?) m( _% A/ E8 i3 A0 Sความชั่วทุกชนิด ทำความดี ให้ถึงพร้อมและทำจิตใจให้ผ่องใส
: _" H9 ?* R. n* K. {6 B
7 G+ O  V+ u; P! `  S2 P9 F/ Dประวัติความเป็นมาวันมาฆบูชา4 H# Q6 f/ @( P( _) t- L& l
๑. ส่วนที่เกี่ยวกับพระพุทธเจ้า หลังจากพระพุทธเจ้าตรัสรู้ได้ ๙ เดือนขณะนั้นเมื่อเสร็จพุทธกิจแสดงธรรมที่ถ้ำสุกรขาตาแล้ว เสด็จมาประทับที่วัดเวฬุวัน เมืองราชคฤห์ แคว้นมคธ ประเทศอินเดียในปัจจุบัน วันนั้นตรงกับวันเพ็ญ เดือนมาฆะหรือเดือน 8 f. R4 p* }7 Y& a

3 k" C! C; i' E+ ~๓ในเวลาบ่ายพระอรหันต์สาวกของพระพุทธเจ้า มาประชุม พร้อมกัน ณ ที่ประทับของพระพุทธเจ้า นับเป็นเหตุอัศจรรย์ ที่มีองค์ประกอบสำคัญ ๔ ประการ เรียกว่าว่า วันจาตุรงคสันนิบาต
2 v- a+ i  E0 z/ E* O& W1 P* ^/ r. T% ^0 v- B; F; T( m
คำว่า "จาตุรงคสันนิบาต" แยกศัพท์ได้ดังนี้ คือ
" V2 T, ^3 k1 `1 N4 q, U: F, s& Q0 B' |2 l3 `2 [  P% W" U- \
"จาตุร" แปลว่า ๔ ) ?, n- M9 W0 y2 E! |; N
"องค์" แปลว่า ส่วน * ]6 ^) G4 n# h8 x! h) D
"สันนิบาต" แปลว่า ประชุม , {/ M4 t) s7 K+ C& s8 _# e
ฉะนั้นจาตุรงคสันนิบาตจึงหมายความว่า "การประชุมด้วยองค์ ๔" กล่าวคือมีเหตุการณ์พิเศษที่เกิดขึ้นพร้อมกันในวันนี้ คือ
& @4 X9 r% E) |& }6 T' X" X/ r5 D: d! U: H& X( o
1. เป็นวันที่ พระสงฆ์สาวกของพระพุทธเจ้า จำนวน ๑,๒๕๐ รูป มาประชุมพร้อมกันที่เวฬุวันวิหารในกรุงราชคฤห์ โดยมิได้นัดหมาย% \6 z  R- i0 l& S8 Q$ Y& B
9 x( B* D, s4 ^% J/ j
2. พระภิกษุสงฆ์เหล่านี้ล้วนเป็น "เอหิภิกขุอุปสัมปทา" คือเป็นผู้ที่ได้รับการอุปสมบทโดยตรงจากพระพุทธเจ้าทั้งสิ้น
3 K& q9 O8 V+ X- O8 \* m6 ?- `8 M! M$ }7 J" G
3. พระภิกษุสงฆ์ทุกองค์ที่ได้มาประชุมในครั้งนี้ ล้วนแต่เป็นผุ้ได้บรรลุพระอรหันต์แล้วทุก ๆองค์
+ ~( E0 k! f: ]7 |& q: J! a5 q% `# B
4. เป็นวันที่พระจันทร์เต็มดวงกำลังเสวยมาฆฤกษ
' D3 f) c4 d' e, v; W0 Y
) |' m$ c: J* E7 I  }# Cประวัติวันมาฆบูชา
/ G" h7 l) S) b
, c: O7 X1 ?2 ~3 l8 Iมูลเหตุ
6 e) w0 r1 W% z/ d1 O5 a; Lหลังจากพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ตรัสรู้ในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 และได้ทรงประกาศพระศาสนาและส่งพระอรหันตสาวกออกไปจาริกเพื่อเผยแพร่พระพุทธศาสนายังสถานที่ต่าง ๆ ล่วงแล้วได้ 9 เดือน ในวันที่ใกล้พระจันทร์เสวยมาฆฤกษ์ (วันขึ้น 15 ค่ำ
; z8 c3 U' r  ^
% x$ ^3 J: n* H* E9 Yเดือน 3) พระอรหันต์ทั้งหลายเหล่านั้นต่างได้ระลึกว่า วันนี้เป็นวันสำคัญของศาสนาพราหมณ์ อันเป็นศาสนาของตนอยู่เดิม ก่อนที่จะหันมานับถือพระธรรมวินัยของพระพุทธเจ้า และในลัทธิศาสนาเดิมนั้นเมื่อถึงวันเพ็ญเดือนมาฆะ เหล่าผู้ศรัทธา/ U& E( A& n% y1 b

- C0 {1 e: H1 {& H! D5 }+ ?พราหมณลัทธินิยมนับถือกันว่าวันนี้เป็นวันศิวาราตรี โดยจะทำการบูชาพระศิวะด้วยการลอยบาปหรือล้างบาปด้วยน้ำ แต่มาบัดนี้ตนได้เลิกลัทธิเดิมหันมานับถือพระธรรมวินัยของพระพุทธเจ้าแล้ว จึงควรเดินทางไปเข้าเฝ้าบูชาฟังพระสัทธรรมจาก9 g  V8 e- Z8 [. M' B# q

3 A8 g2 u% o! z. j1 s( l+ ~' Sพระพุทธเจ้า พระอรหันต์เหล่านั้นซึ่งเคยปฏิบัติศิวาราตรีอยู่เดิม จึงพร้อมใจกันไปเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าโดยมิได้นัดหมาย
. \8 }, z" B0 c5 g  \
  [. R+ n- n  P- Q7 G( _มีผู้กล่าวว่า สาเหตุสำคัญที่ทำให้พระสาวกทั้ง 1,250 องค์มาประชุมพร้อมกันโดยมิได้นัดหมาย มาจากในวันเพ็ญเดือน 3 ตามคติพราหมณ์ เป็นวันพิธีศิวาราตรี พระสาวกเหล่านั้นซึ่งเคยนับถือศาสนาพราหมณ์มาก่อนจึงได้เปลี่ยนจากการรวมตัว0 j2 |3 U0 a- D! H& d# V
0 e- f+ _. @* i" u# |6 _
กันทำพิธีชำระบาปตามพิธีพราหมณ์ มารวมกันเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าแทน
6 n) O/ a# U# z$ J3 s
3 ?& {( w% [- w4 Q% P! G6 w3 N' A2 H& ^8 f+ t6 b

; K$ r" S# Q8 L4 \โอวาทปาฏิโมกข์ 2 ~. t" R% o1 K8 e
หลักคำสอนสำคัญของพระพุทธศาสนา หรือคำสอนอันเป็นหัวใจของพระพุทธศาสนา ได้แก่ พระพุทธพจน์ ๓ คาถากึ่ง ที่พระพุทธเจ้าตรัสแก่พระอรหันต์ ๑,๒๕๐ รูป ผู้ไปประชุมกันโดยมิได้นัดหมาย ณ พระเวฬุวนาราม ในวันเพ็ญเดือน ๓ ที่เราเรียก6 V+ ?& H/ J8 I! [
$ {8 _# s% {; G: \' C3 Z" E
กันว่าวันมาฆบูชา (ถรรถกถากล่าวว่า พระพุทธเจ้าทรงแสดงโอวาทปาฏิโมกข์นี้ แก่ที่ประชุมสงฆ์ตลอดมา เป็นเวลา ๒๐ พรรษา ก่อนที่จะโปรดให้สวดปาฏิโมกข์อย่างปัจจุบันนี้แทนต่อมา), คาถาโอวาทปาฏิโมกข์ มีดังนี้ (โอวาทปาติโมกข์ ก็เขียน)% w- X! c& J4 C- O, c* U5 E+ q9 K

9 h9 R9 L7 |; k9 {สพฺพปาปสฺส อกรณํกุสลสฺสูปสมฺปทา
" `6 r! U" j+ Z6 F; pสจิตฺตปริโยทปนํเอตํ พุทธาน สาสนํฯ
9 ?2 _# [- S' }9 B  O0 C. _( uขนฺตี ปรมํ ตโป ตีติกฺขา
# P' o/ v' {: a5 Bนิพฺพานํ ปรมํ วทนฺติ พุทฺธา& v( ^9 R* {, o% i( p
น หิ ปพฺพชิโต ปรูปฆาตี
# K. Z: A$ Y# `0 {! `# Oสมโณ โหติ ปรํ วิเหฐยนฺโตฯ$ M, r8 g8 s2 Q4 [
อนูปวาโท อนูปฆาโต ปาติโมกฺเข จ สํวโร
2 Z# {2 G" I/ n8 \5 g  vมตฺตญฺญุตา จ ภตฺตสฺมึ ปนฺตญฺจ สยนาสนํ' `8 p: F6 Y. A/ y
อธิจิตฺเต จ อาโยโค เอตํ พุทฺธาน สาสนํฯ
) k2 l' j" k" a: M" g1 O2 c) S2 m% G# O( G
แปล : การไม่ทำความชั่วทั้งปวง ๑ การบำเพ็ญแต่ความดี ๑ การทำจิตของตนให้ผ่องใส ๑ นี้เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ขันติ คือความอดกลั้น เป็นตบะอย่างยิ่ง, พระพุทธเจ้าทั้งหลายกล่าวว่านิพพาน เป็นบรมธรรม, ผู้ทำร้ายคน
9 v' Y/ `# d6 }/ u; O
. p) R/ J4 ]6 ^8 l1 v7 z$ Iอื่น ไม่ชื่อว่าเป็นบรรพชิต,ผู้เบียดเบียนคนอื่น ไม่ชื่อว่าเป็นสมณะการไม่กล่าวร้าย ๑ การไม่ทำร้าย ๑ ความสำรวมในปาฏิโมกข์ ๑ ความเป็นผู้รู้จักประมาณในอาหาร ๑ ที่นั่งนอนอันสงัด ๑ ความเพียรในอธิจิต ๑ นี้เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้ง
% h  E/ h1 y) n' P( Z- M- }5 b6 H2 ?: P5 }' Z
หลายที่เข้าใจกันโดยทั่วไป และจำกันได้มาก ก็คือ ความในคาถาแรกที่ว่า ไม่ทำชั่ว ทำแต่ความดี ทำจิตใจให้ผ่องใส
! B! p  B, v" P: z$ F3 l9 p& P" [2 M3 x" w
สถานที่สำคัญเนื่องด้วยวันมาฆบูชา (พุทธสังเวชนียสถาน)
+ |" O+ u9 j; ?, B3 z0 h/ X; z. L' A' f
2 ?+ x1 S" j+ L! Bพระพุทธรูปยืนกลางมณฑลมหาสังฆสันนิบาต ในโบราณสถานวัดเวฬุวันมหาวิหาร เมืองราชคฤห์ รัฐพิหาร อินเดีย (เป็นพระพุทธรูปสร้างใหม่ ปัจจุบันเป็นสถานที่จาริกแสวงบุญสำคัญของชาวพุทธทั่วโลก)เหตุการณ์สำคัญที่เกิดในวันมาฆบูชา เกิด& v( v3 R/ S( o6 G/ f
2 B5 v; k1 ~) M- y( y' I
ภายในบริเวณที่ตั้งของ "กลุ่มพุทธสถานโบราณวัดเวฬุวันมหาวิหาร" ภายในอาณาบริเวณของวัดเวฬุวันมหาวิหาร ซึ่งลานจาตุรงคสันนิบาตอันเป็นจุดที่เกิดเหตุการณ์สำคัญในวันมาฆบูชานั้น ยังคงเป็นที่ถกเถียงและหาข้อสรุปทาง
# _+ A7 Z/ ^5 V& p& k2 I: z1 z2 g- V8 T$ Y
โบราณคดีไม่ได้มาจนถึงปัจจุบัน
1 i# E4 l7 O% ^9 {! n6 u% |! x  U: ^; Y) ?% F- q% ?& w! x
วัดเวฬุวันมหาวิหาร# z: x2 O8 @9 Y6 v2 U9 E
"วัดเวฬุวันมหาวิหาร" เป็นอาราม (วัด) แห่งแรกในพระพุทธศาสนา ตั้งอยู่ใกล้เชิงเขาเวภารบรรพต บนริมฝั่งแม่น้ำสรัสวดีซึ่งมีตโปธาราม (บ่อน้ำร้อนโบราณ) คั่นอยู่ระหว่างกลาง นอกเขตกำแพงเมืองเก่าราชคฤห์ (อดีตเมืองหลวงของแคว้นมคธ) รัฐ+ s+ }5 `' T* I5 p% P

9 T. _  @( b' `! y0 a8 `2 k- vพิหาร ประเทศอินเดียในปัจจุบัน (หรือ แคว้นมคธ ชมพูทวีป ในสมัยพุทธกาล)* q- ^7 |8 \0 a) ^4 y5 O: t

5 A  _; L% L8 I7 a, D! f, j5 t2 J( |7 j$ N* Q6 P
8 C, U/ p) R' ~* W! b& z% ]$ p
วัดเวฬุวันในสมัยพุทธกาล
6 v) E9 B  G  p  `" C' f! ]เดิมวัดเวฬุวันเป็นพระราชอุทยานสำหรับเสด็จพระพาสของพระเจ้าพิมพิสาร เป็นสวนป่าไผ่ร่มรื่นมีรั้วรอบและกำแพงเข้าออก เวฬุวันมีอีกชื่อหนึ่งปรากฏในพระสูตรว่า "พระวิหารเวฬุวันกลันทกนิวาปสถาน"หรือ "เวฬุวันกลันทกนิวาป" (สวนป่าไผ่0 x/ x$ l7 C) j( _
% T/ b* u2 r5 c# l
สถานที่สำหรับให้เหยื่อแก่กระแต) พระเจ้าพิมพิสารได้ถวายพระราชอุทยานแห่งนี้เป็นวัดในพระพุทธศาสนาหลังจากได้สดับพระธรรมเทศนาอนุปุพพิกถาและจตุราริยสัจจ์ ณ พระราชอุทยานลัฏฐิวัน (พระราชอุทยานสวนตาลหนุ่ม) โดยในครั้งนั้น" S/ U/ d$ C" S! g6 k! A

0 P8 i# x$ D. z( Xพระองค์ได้บรรลุพระโสดาบัน เป็นพระอริยบุคคลในพระพุทธศาสนา และหลังจากการถวายกลันทกนิวาปสถานไม่นาน อารามแห่งนี้ก็ได้ใช้เป็นสถานที่สำหรับพระสงฆ์ประชุมจาตุรงคสันนิบาตครั้งใหญ่ในพระพุทธศาสนา อันเป็นเหตุการณ์สำคัญใน
, Z( q8 W* D' O7 U4 k* ]; @+ r2 N5 J6 F5 a# \$ O& I; s  ~+ y
วันมาฆบูชา# l  Z( T& A# d9 N% s5 c: U* z

2 L) l( c3 X: a3 E  k3 aวัดเวฬุวันหลังการปรินิพพาน6 _) Q6 D4 t; V4 ?+ V+ M1 M
หลังพระพุทธเจ้าเสด็จปรินิพพาน วัดเวฬุวันได้รับการดูแลมาตลอด โดยเฉพาะมูลคันธกุฎีที่มีพระสงฆ์เฝ้าดูแลทำการปัดกวาดเช็ดถูปูลาดอาสนะและปฏิบัติต่อสถานที่ ๆ พระพุทธเจ้าเคยประทับอยู่ทุก ๆ แห่ง เหมือนสมัยที่พระพุทธองค์ทรงพระชนม
5 Z- b0 ?! B* X" L8 G( U1 S( S: w5 P
ชีพอยู่มิได้ขาด โดยมีการปฏิบัติเช่นนี้ติดต่อกันกว่าพันปี
+ ]# N- T# S$ ?* `; U+ Z* x% q. S  l$ `9 b4 c1 ]- }
แต่จากเหตุการณ์ย้ายเมืองหลวงแห่งแคว้นมคธหลายครั้งในช่วง พ.ศ. 70 ที่เริ่มจากอำมาตย์และราษฎรพร้อมใจกันถอดกษัตริย์นาคทัสสก์แห่งราชวงศ์ของพระเจ้าพิมพิสารออกจากพระราชบัลลังก์ และยกสุสูนาคอำมาตย์ซึ่งมีเชื้อสายเจ้าลิจฉวีในกรุง
! v7 Y4 N) _, U) [! m/ E$ B, E
เวสาลีแห่งแคว้นวัชชีเก่า ให้เป็นกษัตริย์ตั้งราชวงศ์ใหม่แล้ว พระเจ้าสุสูนาคจึงได้ทำการย้ายเมืองหลวงของแคว้นมคธไปยังเมืองเวสาลีอันเป็นเมืองเดิมของตน และกษัตริย์พระองค์ต่อมาคือพระเจ้ากาลาโศกราช ผู้เป็นพระราชโอรสของพระเจ้าสุสูนาค
1 T! u1 f/ b! U6 ]& w0 N' Y: R; c4 u' ]& l1 ?( c
ได้ย้ายเมืองหลวงของแคว้นมคธอีก จากเมืองเวสาลีไปยังเมืองปาตลีบุตร ทำให้เมืองราชคฤห์ถูกลดความสำคัญลงและถูกทิ้งร้าง ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้วัดเวฬุวันขาดผู้อุปถัมภ์และถูกทิ้งร้างอย่างสิ้นเชิงในช่วงพันปีถัดมา
8 ^+ d- q$ r* f1 S8 b
$ _* ~7 a, d5 }1 a6 v) {% Yโดยปรากฏหลักฐานบันทึกของหลวงจีนฟาเหียน (Fa-hsien) ที่ได้เข้ามาสืบศาสนาในพุทธภูมิในช่วงปี พ.ศ. 942 - 947 ในช่วงรัชสมัยของพระเจ้าจันทรคุปต์ที่ ๒ (พระเจ้าวิกรมาทิตย์) แห่งราชวงศ์คุปตะ ซึ่งท่านได้บันทึกไว้ว่า เมืองราชคฤห์อยู่! p- d$ _3 _* D( b5 g/ C

: k8 o8 \( m7 hในสภาพปรักหักพัง แต่ยังทันได้เห็นมูลคันธกุฎีวัดเวฬุวันปรากฏอยู่ และยังคงมีพระภิกษุหลายรูปช่วยกันดูแลรักษาปัดกวาดอยู่เป็นประจำ แต่ไม่ปรากฏว่ามีการบันทึกถึงสถานที่เกิดเหตุการณ์จาตุรงคสันนิบาตแต่ประการใด
2 ]! ?; N. H9 [% ?! z  O4 q1 Y; A3 i6 ]% N9 {
แต่หลังจากนั้นประมาณ 200 ปี วัดเวฬุวันก็ถูกทิ้งร้างไป ตามบันทึกของพระถังซำจั๋ง (Chinese traveler Hiuen-Tsang) ซึ่งได้จาริกมาเมืองราชคฤห์ราวปี พ.ศ. 1300 ซึ่งท่านบันทึกไว้แต่เพียงว่า ท่านได้เห็นแต่เพียงซากมูลคันธกุฎีซึ่งมี7 h2 I4 ^: E+ {  P

! _6 H. @; K) p1 Gกำแพงและอิฐล้อมรอบอยู่เท่านั้น (ในสมัยนั้นเมืองราชคฤห์โรยราถึงที่สุดแล้ว พระถังซำจั๋งได้แต่เพียงจดตำแหน่งที่ตั้งทิศทางระยะทางของสถูปและโบราณสถานเก่าแก่อื่น ๆ ในเมืองราชคฤห์ไว้มาก ทำให้เป็นประโยชน์แก่นักประวัติศาสตร์และนัก
8 c0 ~* j& G. r5 j/ x% Q' q/ ^3 I9 b3 ]; J. [4 `: ]
โบราณคดีในการค้นหาโบราณสถานต่าง ๆ ในเมืองราชคฤห์ในปัจจุบัน)
( x/ D- {3 F1 B4 `4 M& z
  d% R& O) C4 i* x0 R2 Oจุดแสวงบุญและสภาพของวัดเวฬุวันในปัจจุบัน
4 h) H* f4 ]4 K  k- Z) C& Cปัจจุบันหลังถูกทอดทิ้งเป็นเวลากว่าพันปี และได้รับการบูรณะโดยกองโบราณคดีอินเดียในช่วงที่อินเดียยังเป็นอาณานิคมของอังกฤษ วัดเวฬุวัน ยังคงมีเนินดินโบราณสถานที่ยังไม่ได้ขุดค้นอีกมาก สถานที่สำคัญ ๆ ที่พุทธศาสนิกชนในปัจจุบันนิยม9 n! q; `9 A" i- b. S9 T

5 c; h) V0 h# _- P9 A! A5 o$ Sไปนมัสการคือ "พระมูลคันธกุฎี" ที่ปัจจุบันยังไม่ได้ทำการขุดค้น เนื่องจากมีกุโบร์ของชาวมุสลิมสร้างทับไว้ข้างบนเนินดิน, "สระกลันทกนิวาป" ซึ่งปัจจุบันรัฐบาลอินเดียได้ทำการบูรณะใหม่อย่างสวยงาม, และ "ลานจาตุรงคสันนิบาต" อันเป็นลานเล็ก 0 t: \8 ]7 j$ y! D- g8 ]3 z% C; _
) z! p  W# _% A: Q9 b
ๆ มีซุ้มประดิษฐานพระพุทธรูปยืนปางประทานพรอยู่กลางซุ้ม ลานนี้เป็นจุดสำคัญที่ชาวพุทธนิยมมาทำการเวียนเทียนสักการะ (ลานนี้เป็นลานที่กองโบราณคดีอินเดียสันนิษฐานว่าพระพุทธองค์ทรงแสดงโอวาทปาฏิโมกข์ในจุดนี้)5 t0 S0 x3 j  M

8 F  t. |" U- ~. |' o5 D# Wจุดที่เกิดเหตุการณ์สำคัญในวันมาฆบูชา (ลานจาตุรงคสันนิบาต)
$ f1 c  q4 _% q8 X. t. n8 nถึงแม้ว่าเหตุการณ์จาตุรงคสันนิบาตจะเป็นเหตุการณ์สำคัญยิ่งที่เกิดในบริเวณวัดเวฬุวันมหาวิหาร แต่ทว่าไม่ปรากฏรายละเอียดในบันทึกของสมณทูตชาวจีนและในพระไตรปิฎกแต่อย่างใดว่าเหตุการณ์ใหญ่นี้เกิดขึ้น ณ จุดใดของวัดเวฬุวัน รวมทั้ง: i- c6 z/ d# B

) M4 _6 [6 O' s% Y$ {3 P+ ?! gจากการขุดค้นทางโบราณคดีก็ไม่ปรากฏหลักฐานว่ามีการทำเครื่องหมาย (เสาหิน) หรือสถูประบุสถานที่ประชุมจาตุรงคสันนิบาตไว้แต่อย่างใด (ตามปกติแล้วบริเวณที่เกิดเหตุการณ์สำคัญทางพระพุทธศาสนา มักจะพบสถูปโบราณหรือเสาหินพระ: r  j4 j; ~* H/ D

+ }7 g) D  m* ^# bเจ้าอโศกมหาราชสร้างหรือปักไว้เพื่อเป็นเครื่องหมายสำคัญสำหรับผู้แสวงบุญ) ทำให้ในปัจจุบันไม่สามารถทราบโดยแน่ชัดว่าเหตุการณ์จาตุรงคสันนิบาตเกิดขึ้นในจุดใดของวัด
$ h. m8 ~! x, i+ ]3 W9 O+ v' u8 A) u
ในปัจจุบันกองโบราณคดีอินเดียได้แต่เพียงสันนิษฐานว่า "เหตุการณ์ดังกล่าวเกิดในบริเวณลานด้านทิศตะวันตกของสระกลันทกนิวาป" (โดยสันนิษฐานเอาจากเอกสารหลักฐานว่าเหตุการณ์ดังกล่าวมีพระสงฆ์ประชุมกันมากถึงสองพันกว่ารูป และ" e  |! n. v+ n& b7 E+ ]

; x! D, ^* e9 u3 M4 Y5 j4 ~เกิดในช่วงที่พระพุทธองค์พึ่งได้ทรงรับถวายอารามแห่งนี้ การประชุมครั้งนั้นคงยังต้องนั่งประชุมกันตามลานในป่าไผ่ เนื่องจากเสนาสนะหรือโรงธรรมสภาขนาดใหญ่ยังคงไม่ได้สร้างขึ้น และโดยเฉพาะอย่างยิ่งในปัจจุบันลานด้านทิศตะวันตกของสระ
. f, H  m; ^. t* q/ M  q7 d2 b( R3 B: [! {; a
กลันทกนิวาป เป็นลานกว้างลานเดียวในบริเวณวัดที่ไม่มีโบราณสถานอื่นตั้งอยู่) โดยได้นำพระพุทธรูปยืนปางประทานพรไปประดิษฐานไว้บริเวณซุ้มเล็ก ๆ กลางลาน และเรียกว่า "ลานจาตุรงคสันนิบาต" ซึ่งในปัจจุบันก็ยังไม่มีข้อสรุปแน่ชัดว่าลาน
; V( m8 F) _; w" y) {; s" ?% _/ ?% p; m# E0 C- K
จาตุรงคสันนิบาตที่แท้จริงอยู่ในจุดใด และยังคงมีชาวพุทธบางกลุ่มสร้างซุ้มพระพุทธรูปไว้ในบริเวณอื่นของวัดโดยเชื่อว่าจุดที่ตนสร้างนั้นเป็นลานจาตุรงคสันนิบาตที่แท้จริง แต่พุทธศาสนิกชนชาวไทยส่วนใหญ่ก็เชื่อตามข้อสันนิษฐานของกอง; t* a* i3 Z; T8 O2 e; z2 c

( j9 v' e( {% i- ]& v" a$ sโบราณคดีอินเดียดังกล่าว โดยนิยมนับถือกันว่าซุ้มพระพุทธรูปกลางลานนี้เป็นจุดสักการะของชาวไทยผู้มาแสวงบุญจุดสำคัญ 1 ใน 2 แห่งของเมืองราชคฤห์ (อีกจุดหนึ่งคือพระมูลคันธกุฎีบนยอดเขาคิชกูฏ)3 ], ?* i/ ?' p- z
) v$ r- o$ k" @( O. s) I
กิจกรรมต่างๆ ที่ควรปฏิบัติในวันมาฆบูชา
* s- s0 b) k* P9 A! F  i; `4 X$ B; w" L+ Y
การปฎิบัติตนสำหรับพุทธศาสนาในวันนี้ก็คือ การทำบุญ ตักบาตรในตอนเช้า หรือไม่ก็จัดหาอาหารคาวหวานไปทำบุญฟังเทศน์ที่วัด ตอนบ่ายฟังพระแสดงพระธรรมเทศนา ในตอนกลางคืน จะพากันนำดอกไม้ ธูปเทียน ไปที่วัดเพื่อชุมนุมกันทำพิธี
; v& y0 S8 w# K' K8 Q6 E) N( Z+ G+ M0 K6 M9 h# n
เวียนเทียน รอบพระอุโบสถ พร้อมกับพระภิกษุสงฆ์โดยเจ้าอาวาสจะนำว่า นะโม ๓ จบ จากนั้นกล่าวคำ ถวาย ดอกไม้ธูปเทียน ทุกคนว่าตาม จบแล้วเดิน เวียนขวา ตลอดเวลาให้ระลึกถึง พระพุทธคุณ พระธรรมคุณ พระสังฆคุณ จนครบ ๓ รอบ   C1 K, M( J0 E2 l% k1 k0 d$ J, C

" I. k! a  ?1 S0 [& q1 z* wแล้วนำดอกไม้ ธูปเทียนไปปักบูชาตามที่ทางวัด เตรียมไว้ เป็นอันเสร็จพิธี
, x9 z: E# C- T( m! v# ^
5 o2 `, Z9 L. `& F! d+ Cขอบคุณข้อมูลจาก : dhammathai.org,วิกิพีเดีย* D1 U3 A* ]$ _/ l; D3 ]

9 k: Q( _+ k( u4 \- `- O
3 V+ g8 o2 d; J$ a5 O- @9 t
' }8 b) X2 d$ z9 T9 J' D! o7 Q, K( }การถือปฏิบัติวันมาฆบูชาในประเทศไทย: r! U; W$ T8 p
พิธีวันมาฆบูชานี้ เดิมทีเดียวในประเทศไทยไม่เคยทำมาก่อน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงอธิบายไว้ว่าเกิดขึ้นในสมัย พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ โดยทรงถือตามแบบของโบราณบัณฑิตที่+ ~, {* ]! l2 E" v8 t

& V% ^/ M, w( C; t2 k  _( m2 E2 Bได้นิยมกันว่า วันมาฆะบูรณมี พระจันทร์เสวยฤกษ์มาฆะเต็มบริบูรณ์เป็นวันที่พระอรหันต์สาวกของ พระพุทธเจ้า ๑,๒๕๐ รูป ได้ประชุมกันพร้อมด้วยองค์ ๔ ประการ เรียกว่า( k) F' n' F% B
2 Q5 j% T/ T3 u, H7 T
จาตุรงคสันนิบาตพระพุทธเจ้าได้ตรัสเทศนาโอวาทปาติโมกข์ ในที่ประชุมสงฆ์เป็นการ ประชุมใหญ่ และเป็นการอัศจรรย์ในพระพุทธศาสนา นักปราชญ์ จึงถือเอาเหตุนั้นประกอบ การสักการบูชาพระพุทธเจ้าและพระอรหันต์สาวก ๑,๒๕๐ รูปนั้น ให้
5 }, h/ X0 c# e( m" j4 g+ M) w! k! U% X+ Z
เป็นที่ตั้งแห่งความ เลื่อมใสการประกอบพิธีมาฆะบูชา ได้เริ่มในพระบรมมหาราชวังก่อน8 f9 s' `# i: D4 T2 w! @
: g  u3 r3 ]. ~- g' }5 ~0 F
ในสมัยรัชกาลที่ ๔ มีพิธีการพระราชกุศลในเวลาเช้า พระสงฆ์ วัดบวรนิเวศวิหารและ วัดราชประดิษฐ์ ๓๐ รูป ฉันในพระอุโบสถ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม เวลาค่ำ เสด็จออกทรงจุด ธูปเทียนเครื่อง มนัสการแล้ว พระสงฆ์สวดทำวัตรเย็นเสร็จแล้ว สวด7 L: `/ e9 N9 k

, D" _3 |; e* f2 U* gมนต์ต่อไปมี สวดคาถาโอวาทปาติโมกข์ด้วยสวดมนต์ จบทรงจุดเทียนรายตามราวรอบพระอุโบสถ ๑,๒๕๐ เล่ม มีการประโคมอีกครั้งหนึ่งแล้วจึงมีการเทศนา โอวาทปาติโมกข์' X+ H$ R% [: D  A8 l( F$ Q
๑ กัณฑ์เป็นทั้งเทศนาภาษาบาลีและ ภาษาไทย เครื่องกัณฑ์ มีจีวรเนื้อดี ๑ ผืน เงิน ๓ ตำลึง และขนมต่าง ๆ เทศนาจบพระสงฆ์ ซึ่งสวดมนต์ ๓๐ รูป สวดรับการประกอบพระราชกุศลเกี่ยวกับ วันมาฆบูชาในสมัยรัชกาลที่ ๔ นั้น พระบาทสมเด็จพระ# c7 l& z% b/ _7 r

8 H! B1 {4 \- E3 K- H) v8 |& K$ uจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จะเสด็จออกประกอบพิธีด้วยพระองค์เองทุกปีมิได้ขาด สมัยต่อมามีการเว้นบ้าง เช่น รัชกาลที่ ๕ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้เสด็จออกเองบ้าง มิได้ เสด็จออกเองบ้างเพราะมักเป็นเวลาที่ประสบกับเวลาเสด็จ, p8 D' }) h, w' X" G9 n6 l3 O

: O% J7 B4 }# f5 ^" @0 ~. X- mประพาส หัวเมืองบ่อย ๆ หากถูกคราวเสด็จไปประพาสบางปะอินหรือพระพุทธบาท พระพุทธฉาย พระปฐมเจดีย์ พระแท่นดงรัง ก็จะทรงประกอบพิธีมาฆบูชา ในสถานที่นั้น ๆ ขึ้นอีก ส่วนหนึ่งต่างหากจากในพระบรมมหาราชวังเดิมทีมีการประกอบพิธี
8 p5 O- v+ }' X/ B* F9 ]
3 q6 J. v7 I4 `ในพระบรมมหาราชวัง ต่อมาก็ขยายออกไป ให้พุทธบริษัทได้ ปฏิบัติตามอย่างเป็นระบบสืบมาจนปัจจุบัน มีการบูชา ด้วยการเวียนเทียน และบำเพ็ญกุศลต่าง ๆ ส่วนกำหนดวันประกอบพิธีมาฆบูชานั้น ปกติตรงกับวันเพ็ญ เดือน ๓ หากปีใด เป็น4 p! _4 c9 d/ y+ G: f; s) Y6 Q$ N

0 K0 Q" |- \; _" H0 Pอธิกมาส คือ มีเดือน ๘ สองหนจะเลื่อนไปตรงกับวันเพ็ญเดือน ๔3 ?# I: `3 ]3 L

9 G% {5 c2 [" S0 z1 {& `" a6 s; L8 Q

' W; D4 |, |+ r, c- A- S# Qหลักธรรมที่ควรนำไปปฏิบัติ
5 g) d4 q; O5 {. e& ^$ ?หลักธรรมที่ควรนำไปปฏิบัติได้แก่ โอวาทปาติโมกข์ หมายถึง หลักคำสอนคำสำคัญของพระพุทธศาสนาอันเป็นไปเพื่อป้องกัน และแก้ปัญหาต่าง ๆ ในชีวิตเป็นไปเพื่อความหลุดพ้น หรือคำสอน อันเป็นหัวใจพระพุทธศาสนา หลักธรรมประกอบด้วย $ {' f: e- z7 |$ k5 z
( b9 Z% |5 ~" j8 _& ?9 A
หลักการ ๓ อุดมการณ์ ๔ วิธีการ ๖ ดังนี้
8 N( H6 M" q1 z  J' ]6 |' {$ ]9 i0 L3 T1 b* C
หลักการ ๓
, g7 F5 b8 h/ V0 E๑. การไม่ทำบาปทั้งปวง ได้แก่การงดเว้น การลด ละเลิก ทำบาปทั้งปวง ซึ่งได้แก่ อกุศลกรรมบถ ๑๐ ทางแห่งความชั่ว มีสิบประการ อันเป็น
" t8 I9 n/ ]) ~# W5 [- Cความชั่วทางกาย ทางวาจา และทางใจ ความชั่วทางกาย ได้แก่ การฆ่าสัตว์ การลักทรัพย์ การประพฤติ ผิดในกาม# `  I) P- C0 s! U. H8 l6 ^
ความชั่วทางวาจา ได้แก่ การพูดเท็จ การพูดส่อเสียด การพูดเพ้อเจ้อ / w4 x5 v* C8 K3 _2 `
ความชั่วทางใจ ได้แก่ การอยากได้สมบัติของผู้อื่น การผูกพยาบาท และความเห็นผิดจากทำนองคลองธรรม8 Z( V/ l' X( T' i" Q% d# q

- E2 ?6 n; _) Q; k6 u4 B2 X5 m; J0 I๒. การทำกุศลให้ถึงพร้อม ได้แก่ การทำความดีทุกอย่างซึ่งได้แก่ กุศลกรรมบถ ๑๐ เป็นแบบของการทำฝ่ายดีมี ๑๐ อย่าง อันเป็นความดีทางกาย ทางวาจาและทางใจ9 z1 q6 _" ^/ k3 D1 c4 g" b
) F4 `8 {, f9 n) I6 z
ความดีทางกาย ได้แก่ การไม่ฆ่าสัตว์ ไม่ทำร้ายเบียดเบียนผู้อื่นมีแต่ช่วยเหลือเกื้อกูลกัน การไม่ถือเอาสิ่งของที่เจ้าของเขาไม่ได้ให้ มาเป็นของตน มีความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ และการไม่ประพฤติผิดในกาม% s4 I. l3 V7 U2 C3 s! i/ \' C4 o
การทำความดีทางวาจา ได้แก่ การไม่พูดเท็จ ไม่พูดส่อเสียด ไม่พูดคำหยาบ และไม่พูดเพ้อเจ้อพูดแต่คำจริง พูดคำอ่อนหวานพูดคำให้เกิดความสามัคคีและพูดถูกกาลเทศะ
& V9 `# z0 |* Tการทำความดีทางใจ ได้แก่ การไม่โลภอยากได้ของของผู้อื่นมีแต่คิดเสียสละ การไม่ผูกอาฆาตพยาบาทมีแต่คิดเมตตาและ ปราถนาดีและมีความเห็นความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้อง ตามทำนองคลองธรรม เช่น เห็นว่าทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว- Y3 i% n4 S5 v* E1 E

7 |0 W" c0 Z( _& O9 i3 n# ?๓. การทำจิตให้ผ่องใส ได้แก่ การทำจิตของตนให้ผ่องใส ปราศจากนวรณ์ซึ่งเป็นเครื่องขัดขวางจิตไม่ให้เข้าถึงความสงบ มี ๕ ประการ ได้แก่$ C& G1 s6 |. r! z
: {* g  L3 W+ P- A: L* M
๑. ความพอใจในกาม (กามฉันทะ)
! s3 k9 H5 L# D9 i' f1 j) F๒. ความอาฆาตพยาบาท (พยาบาท)
# i+ b: C0 T1 S, [+ i. o๓. ความหดหู่ท้อแท้ ง่วงเหงาหาวนอน (ถีนะมิทธะ). i& P& _1 J+ W: c3 @) O% D- M
๔. ความฟุ้งซ่าน รำคาญ (อุทธัจจะกุกกุจจะ) และ" y0 a( I) e7 \; L% V7 d4 k
๕. ความลังเลสงสัย (วิกิจฉา) เช่น สงสัยในการทำความดีความชั่ว ว่ามีผลจริงหรือไม่ วิธีการทำจิตให้ปฏิบัติสมถะผ่องใส ที่แท้จริงเกิดขึ้นจากการละบาปทั้งปวง ด้วยการถือศืลและบำเพ็ญกุศล ให้ถึงพร้อมด้วยการ และวิปัสสนา จนได้บรรลุอรหัตผล
; c7 d  m$ H! K' C
; n% A  |+ }( Y; v  Z4 v& p! G$ fอันเป็นความผ่องใสที่แท้จริง7 c/ D$ z# i4 n8 y  ]5 E4 r: k! ?

! j# b4 A4 n- n  l# S+ yอุดมการณ์ ๔2 J  D) c7 v5 I) P
๑. ความอดทน ได้แก่ ความอดกลั้น ไม่ทำบาปทั้งทางกาย วาจา ใจ
9 f$ ]  @8 v* V5 \8 X3 s5 _๒. ความไม่เบียดเบียน ได้แก่ การงดเว้นจากการทำร้าย รบกวน หรือ เบียดเบียนผู้อื่น
/ b2 n# A  }# t) t/ _) ]8 N; ]๓. ความสงบ ได้แก่ ปฏิบัติตนให้สงบทั้งทางกาย ทางวาจา และทางใจ4 p' F+ O$ N8 `& S2 i' j  _
๔. นิพพาน ได้แก่ การดับทุกข์ ซึ่งเป็นเป้าหมายสูงสุดในพระพุทธศาสนาเกิดขึ้นได้จาการดำเนินชีวิตตามมรรคมีองค์ ๘% s3 e9 y0 A, \; n1 s
# Y7 V5 O$ z) o1 _6 t8 Q/ A
วิธีการ ๖
. Z! z* J! v0 ~8 g( b: j๑. ไม่ว่าร้าย ได้แก่ ไม่กล่าวให้ร้ายหรือ กล่าวโจมตีใคร
; F0 W% S7 p( j" |8 l๒. ไม่ทำร้าย ได้แก่ ไม่เบียดเบียนผู้อื่น1 \4 z+ ]- L' e6 s9 A
๓. สำรวมในปาติโมกข์ ได้แก่ ความเคารพระเบียบวินัย กฎกติกา กฎหมาย รวมทั้งขนบธรรมเนียมประเพณีอันดีของสังคม
& \7 T. {6 @* y2 R; n* ]๔. รู้จักประมาณ ได้แก่ รู้จักความพอดีในการบริโภคอาหารหรือการใช้สอยสิ่งต่าง ๆ
: @* M# Z" p  c* B) N2 ?๕. อยู่ในสถานที่ที่สงัด ได้แก่ อยู่ในสถานที่สงบมีสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสม
% [8 q' F1 g: Q$ b2 p+ w( m7 J5 i+ d๖. ฝึกหัดจิตใจให้สงบ ได้แก่ฝึกหัดชำระจิตให้สงบมีสุขภาพคุณภาพและประสิทธิ% B% [1 X* z; n. {
ภาพที่ดี5 v5 Y# |4 f  d& w! I4 Y. ~

) d; A: d) R( N, c, Yขอบคุณข้อมูลจาก : dhammajak.net/budday/maka.php/ z+ C* \9 o7 G1 G5 O( A8 @+ u+ F9 |; g9 F
2 _8 H! R# m% n
ที่มา : http://campus.sanook.com/910849/วันมาฆบูชา/