วันมาฆบูชา

วันมาฆบูชา
+ L1 ?$ d8 l1 ?) w
1 m! v& @  w7 _: }. i& Q+ p5 x$ Q+ L: ]

; i% }6 n6 M4 G( ^' o8 a9 Fความหมายวันมาฆบูชา
2 D, T6 C0 o9 ^- T1 Jวันมาฆบูชา หมายถึง การบูชา ในวันเพ็ญเดือน ๓ เนื่องในโอกาสคล้าย วันที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงโอวาทปาติโมกข์
$ ~6 b2 |# @) O; ^6 P4 a* v  k0 N5 m- n) B8 U8 ]# t0 A2 J
ความสำคัญวันมาฆบูชา
9 c& u7 b4 k0 Gวันมาฆบูชา เป็นวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๓ มีเหตุการณ์อัศจรรย์ที่ พระสงฆ์สาวกของพระพุทธเจ้าจำนวน ๑,๒๕๐ รูป มาเฝ้าพระพุทธเจ้า ณ วัดเวฬุวัน เมืองราชคฤห์ แคว้นมคธ โดยมิได้นัดหมายกันพระสงฆ์ ทั้งหมดเป็นพระอรหันต์
; q2 `# P* I% b  W3 l0 ?
$ H- Z7 u' v/ @ผู้ได้อภิญญา ๖และเป็นผู้ที่ได้รับการอุปสมบท โดยตรงจากพระพุทธเจ้า ในวันนี้พระพุทธเจ้าได้ทรงแสดงโอวาทปาติโมกข์ ในที่ประชุมสงฆ์เหล่านั้น ซึ่งเป็นทั้งหลักการอุดมการณ์และวิธีการปฏิบัติที่ นำไปใช้ได้ทุกสังคม มีเนื้อหา โดยสรุปคือให้ละ! x! o) m# A5 }/ g/ k* t

/ i8 T+ M4 i5 L) f( N0 y1 c  nความชั่วทุกชนิด ทำความดี ให้ถึงพร้อมและทำจิตใจให้ผ่องใส- j# B$ L6 D% F

3 h% ?/ R/ M9 c; dประวัติความเป็นมาวันมาฆบูชา
7 m- B6 _4 B- s0 C, ~4 n4 ^๑. ส่วนที่เกี่ยวกับพระพุทธเจ้า หลังจากพระพุทธเจ้าตรัสรู้ได้ ๙ เดือนขณะนั้นเมื่อเสร็จพุทธกิจแสดงธรรมที่ถ้ำสุกรขาตาแล้ว เสด็จมาประทับที่วัดเวฬุวัน เมืองราชคฤห์ แคว้นมคธ ประเทศอินเดียในปัจจุบัน วันนั้นตรงกับวันเพ็ญ เดือนมาฆะหรือเดือน 4 p8 S4 L8 _+ w

) M% r- W# F' f1 z' X# |: z6 A๓ในเวลาบ่ายพระอรหันต์สาวกของพระพุทธเจ้า มาประชุม พร้อมกัน ณ ที่ประทับของพระพุทธเจ้า นับเป็นเหตุอัศจรรย์ ที่มีองค์ประกอบสำคัญ ๔ ประการ เรียกว่าว่า วันจาตุรงคสันนิบาต! V( O* `& I6 L4 B$ F7 s
7 J9 r6 c% N( q" j3 ~( n; }* h
คำว่า "จาตุรงคสันนิบาต" แยกศัพท์ได้ดังนี้ คือ
. p) y2 }& d! k' Z0 G3 b
4 f' F( v- m( c4 l) x"จาตุร" แปลว่า ๔ 2 O+ f! K: P# x$ k1 s' J
"องค์" แปลว่า ส่วน , {4 I$ S! w% K) M' N
"สันนิบาต" แปลว่า ประชุม ! L' \5 P" T. q4 O" d* [
ฉะนั้นจาตุรงคสันนิบาตจึงหมายความว่า "การประชุมด้วยองค์ ๔" กล่าวคือมีเหตุการณ์พิเศษที่เกิดขึ้นพร้อมกันในวันนี้ คือ
4 u; L& X) v7 i9 u$ X: n) W) [0 |. L5 ^4 {( S
1. เป็นวันที่ พระสงฆ์สาวกของพระพุทธเจ้า จำนวน ๑,๒๕๐ รูป มาประชุมพร้อมกันที่เวฬุวันวิหารในกรุงราชคฤห์ โดยมิได้นัดหมาย: {& O+ n+ i# p* n* {
) g6 P  F. f, G. G* n
2. พระภิกษุสงฆ์เหล่านี้ล้วนเป็น "เอหิภิกขุอุปสัมปทา" คือเป็นผู้ที่ได้รับการอุปสมบทโดยตรงจากพระพุทธเจ้าทั้งสิ้น
1 [2 O* ~0 j. b; K. }
9 t6 E  U4 r6 m3. พระภิกษุสงฆ์ทุกองค์ที่ได้มาประชุมในครั้งนี้ ล้วนแต่เป็นผุ้ได้บรรลุพระอรหันต์แล้วทุก ๆองค์5 A1 I5 r) z+ S- p- F; q8 a

, E& {# z$ \0 U# Q4. เป็นวันที่พระจันทร์เต็มดวงกำลังเสวยมาฆฤกษ
1 e) G8 d" @% t* G2 F+ G% b$ T9 B) Q7 A- ?: Z
ประวัติวันมาฆบูชา. D% ^+ v( S+ V# t3 Z
7 s3 a2 J$ v& E& A- g7 ^1 o
มูลเหตุ8 k( G3 c( G" W0 a
หลังจากพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ตรัสรู้ในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 และได้ทรงประกาศพระศาสนาและส่งพระอรหันตสาวกออกไปจาริกเพื่อเผยแพร่พระพุทธศาสนายังสถานที่ต่าง ๆ ล่วงแล้วได้ 9 เดือน ในวันที่ใกล้พระจันทร์เสวยมาฆฤกษ์ (วันขึ้น 15 ค่ำ
" L* M1 [7 Z6 E4 T. m1 s) F" S7 Z% D4 Z5 \" x0 d( S  z. B
เดือน 3) พระอรหันต์ทั้งหลายเหล่านั้นต่างได้ระลึกว่า วันนี้เป็นวันสำคัญของศาสนาพราหมณ์ อันเป็นศาสนาของตนอยู่เดิม ก่อนที่จะหันมานับถือพระธรรมวินัยของพระพุทธเจ้า และในลัทธิศาสนาเดิมนั้นเมื่อถึงวันเพ็ญเดือนมาฆะ เหล่าผู้ศรัทธา0 q$ F  j! U3 n
; v$ ^1 C0 j& ]! E* h5 M+ y0 w# i
พราหมณลัทธินิยมนับถือกันว่าวันนี้เป็นวันศิวาราตรี โดยจะทำการบูชาพระศิวะด้วยการลอยบาปหรือล้างบาปด้วยน้ำ แต่มาบัดนี้ตนได้เลิกลัทธิเดิมหันมานับถือพระธรรมวินัยของพระพุทธเจ้าแล้ว จึงควรเดินทางไปเข้าเฝ้าบูชาฟังพระสัทธรรมจาก- K% h7 m+ g7 q
. g. l, L5 {. l( ~
พระพุทธเจ้า พระอรหันต์เหล่านั้นซึ่งเคยปฏิบัติศิวาราตรีอยู่เดิม จึงพร้อมใจกันไปเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าโดยมิได้นัดหมาย' {5 ^8 G2 t7 c( E
+ J: i4 P4 R6 @, n7 Y4 D
มีผู้กล่าวว่า สาเหตุสำคัญที่ทำให้พระสาวกทั้ง 1,250 องค์มาประชุมพร้อมกันโดยมิได้นัดหมาย มาจากในวันเพ็ญเดือน 3 ตามคติพราหมณ์ เป็นวันพิธีศิวาราตรี พระสาวกเหล่านั้นซึ่งเคยนับถือศาสนาพราหมณ์มาก่อนจึงได้เปลี่ยนจากการรวมตัว- N2 s6 J8 m) H, b. B
5 q: x$ a# R& h3 r: m
กันทำพิธีชำระบาปตามพิธีพราหมณ์ มารวมกันเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าแทน
! P; ?2 r! H8 b" C, G
- q1 A; L) {6 @% _" j* ?7 l3 P) p  i" O- B" F: i7 C- u

/ A2 u) d: d4 L7 }8 D6 s" L9 rโอวาทปาฏิโมกข์   V; Y' l6 f9 c8 Y/ d0 j
หลักคำสอนสำคัญของพระพุทธศาสนา หรือคำสอนอันเป็นหัวใจของพระพุทธศาสนา ได้แก่ พระพุทธพจน์ ๓ คาถากึ่ง ที่พระพุทธเจ้าตรัสแก่พระอรหันต์ ๑,๒๕๐ รูป ผู้ไปประชุมกันโดยมิได้นัดหมาย ณ พระเวฬุวนาราม ในวันเพ็ญเดือน ๓ ที่เราเรียก; r# U/ w4 V$ b2 O/ O
; T% _. `! k9 P
กันว่าวันมาฆบูชา (ถรรถกถากล่าวว่า พระพุทธเจ้าทรงแสดงโอวาทปาฏิโมกข์นี้ แก่ที่ประชุมสงฆ์ตลอดมา เป็นเวลา ๒๐ พรรษา ก่อนที่จะโปรดให้สวดปาฏิโมกข์อย่างปัจจุบันนี้แทนต่อมา), คาถาโอวาทปาฏิโมกข์ มีดังนี้ (โอวาทปาติโมกข์ ก็เขียน)
# Y: C! I& F' n* ~$ Z, D
1 A5 `8 H& n, D6 N9 Rสพฺพปาปสฺส อกรณํกุสลสฺสูปสมฺปทา
- @! ^* Q8 @5 l( j1 s7 zสจิตฺตปริโยทปนํเอตํ พุทธาน สาสนํฯ2 }7 P  i0 F  |# O7 D- [" r
ขนฺตี ปรมํ ตโป ตีติกฺขา1 i. _  {1 C7 ?, i$ I& Z7 q- `  |
นิพฺพานํ ปรมํ วทนฺติ พุทฺธา
; r  X* ~+ d# Zน หิ ปพฺพชิโต ปรูปฆาตี
8 w+ @4 ?1 E% fสมโณ โหติ ปรํ วิเหฐยนฺโตฯ
7 T- M9 k& l9 fอนูปวาโท อนูปฆาโต ปาติโมกฺเข จ สํวโร
, _4 c2 ~  `- L$ [, D- W# kมตฺตญฺญุตา จ ภตฺตสฺมึ ปนฺตญฺจ สยนาสนํ0 @1 u/ H: Y) q) ^2 P1 P# w1 B
อธิจิตฺเต จ อาโยโค เอตํ พุทฺธาน สาสนํฯ
& {& u6 I4 _4 K1 k
1 l2 U7 `) _% [9 hแปล : การไม่ทำความชั่วทั้งปวง ๑ การบำเพ็ญแต่ความดี ๑ การทำจิตของตนให้ผ่องใส ๑ นี้เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ขันติ คือความอดกลั้น เป็นตบะอย่างยิ่ง, พระพุทธเจ้าทั้งหลายกล่าวว่านิพพาน เป็นบรมธรรม, ผู้ทำร้ายคน3 u8 f" E5 G3 x
" h9 W- q' ~7 ^2 p% y+ R: }- B
อื่น ไม่ชื่อว่าเป็นบรรพชิต,ผู้เบียดเบียนคนอื่น ไม่ชื่อว่าเป็นสมณะการไม่กล่าวร้าย ๑ การไม่ทำร้าย ๑ ความสำรวมในปาฏิโมกข์ ๑ ความเป็นผู้รู้จักประมาณในอาหาร ๑ ที่นั่งนอนอันสงัด ๑ ความเพียรในอธิจิต ๑ นี้เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้ง" W$ c* H  w( g, A3 c( |
% }9 D3 P. T' h8 f' M
หลายที่เข้าใจกันโดยทั่วไป และจำกันได้มาก ก็คือ ความในคาถาแรกที่ว่า ไม่ทำชั่ว ทำแต่ความดี ทำจิตใจให้ผ่องใส, x4 e" y& l- W. ^  V; ^
  D5 L! v1 @$ \$ U% S
สถานที่สำคัญเนื่องด้วยวันมาฆบูชา (พุทธสังเวชนียสถาน)& p; E1 v4 C, R0 R9 T7 O7 s# R! d
" u, o4 c" t0 E, H5 I4 A
พระพุทธรูปยืนกลางมณฑลมหาสังฆสันนิบาต ในโบราณสถานวัดเวฬุวันมหาวิหาร เมืองราชคฤห์ รัฐพิหาร อินเดีย (เป็นพระพุทธรูปสร้างใหม่ ปัจจุบันเป็นสถานที่จาริกแสวงบุญสำคัญของชาวพุทธทั่วโลก)เหตุการณ์สำคัญที่เกิดในวันมาฆบูชา เกิด/ k$ v+ u. l2 v$ m

% S1 V/ p5 L; g% q! _9 s4 Tภายในบริเวณที่ตั้งของ "กลุ่มพุทธสถานโบราณวัดเวฬุวันมหาวิหาร" ภายในอาณาบริเวณของวัดเวฬุวันมหาวิหาร ซึ่งลานจาตุรงคสันนิบาตอันเป็นจุดที่เกิดเหตุการณ์สำคัญในวันมาฆบูชานั้น ยังคงเป็นที่ถกเถียงและหาข้อสรุปทาง
* d5 Y9 ]! \) s+ m; l  w- F/ A% _2 @; |% D8 U3 ?3 {
โบราณคดีไม่ได้มาจนถึงปัจจุบัน
  K6 O& x# C; k) D6 k! d
* {& R6 V. L! E; ~( Y: x4 C$ Cวัดเวฬุวันมหาวิหาร- \. |, F4 W/ t
"วัดเวฬุวันมหาวิหาร" เป็นอาราม (วัด) แห่งแรกในพระพุทธศาสนา ตั้งอยู่ใกล้เชิงเขาเวภารบรรพต บนริมฝั่งแม่น้ำสรัสวดีซึ่งมีตโปธาราม (บ่อน้ำร้อนโบราณ) คั่นอยู่ระหว่างกลาง นอกเขตกำแพงเมืองเก่าราชคฤห์ (อดีตเมืองหลวงของแคว้นมคธ) รัฐ
3 O) U9 F- R; C, u4 W% ~! n7 _$ y+ Z1 m
พิหาร ประเทศอินเดียในปัจจุบัน (หรือ แคว้นมคธ ชมพูทวีป ในสมัยพุทธกาล)
, s/ k0 o, O5 @/ i* f$ b1 _' d: t! p4 e: u; U
) w2 k* P3 ^( I) v8 ^& B' L6 n
. `) u2 ^/ {! c4 m$ {/ [9 \) Q: I
วัดเวฬุวันในสมัยพุทธกาล; `, H0 Y7 K5 t& h, F4 j# l: i- T
เดิมวัดเวฬุวันเป็นพระราชอุทยานสำหรับเสด็จพระพาสของพระเจ้าพิมพิสาร เป็นสวนป่าไผ่ร่มรื่นมีรั้วรอบและกำแพงเข้าออก เวฬุวันมีอีกชื่อหนึ่งปรากฏในพระสูตรว่า "พระวิหารเวฬุวันกลันทกนิวาปสถาน"หรือ "เวฬุวันกลันทกนิวาป" (สวนป่าไผ่5 E# x6 J1 ^. w2 ~/ T8 T

7 m8 \1 a* s8 E: u& Mสถานที่สำหรับให้เหยื่อแก่กระแต) พระเจ้าพิมพิสารได้ถวายพระราชอุทยานแห่งนี้เป็นวัดในพระพุทธศาสนาหลังจากได้สดับพระธรรมเทศนาอนุปุพพิกถาและจตุราริยสัจจ์ ณ พระราชอุทยานลัฏฐิวัน (พระราชอุทยานสวนตาลหนุ่ม) โดยในครั้งนั้น
% x0 ^; l' b% h6 S  U3 P
3 L5 l' _1 D6 n2 L# Tพระองค์ได้บรรลุพระโสดาบัน เป็นพระอริยบุคคลในพระพุทธศาสนา และหลังจากการถวายกลันทกนิวาปสถานไม่นาน อารามแห่งนี้ก็ได้ใช้เป็นสถานที่สำหรับพระสงฆ์ประชุมจาตุรงคสันนิบาตครั้งใหญ่ในพระพุทธศาสนา อันเป็นเหตุการณ์สำคัญใน0 m  U& j5 Y" C! E4 H9 n: M5 T; D# w
) l3 F" n) f* o+ X) Y# W
วันมาฆบูชา
- k3 O0 R' K7 m+ \, x8 i
- a1 A5 U, ^- l$ lวัดเวฬุวันหลังการปรินิพพาน
* D* e8 f! S5 f7 s8 cหลังพระพุทธเจ้าเสด็จปรินิพพาน วัดเวฬุวันได้รับการดูแลมาตลอด โดยเฉพาะมูลคันธกุฎีที่มีพระสงฆ์เฝ้าดูแลทำการปัดกวาดเช็ดถูปูลาดอาสนะและปฏิบัติต่อสถานที่ ๆ พระพุทธเจ้าเคยประทับอยู่ทุก ๆ แห่ง เหมือนสมัยที่พระพุทธองค์ทรงพระชนม
1 H/ y. m, B1 P2 S
* c8 ]( w" Q8 k, G3 bชีพอยู่มิได้ขาด โดยมีการปฏิบัติเช่นนี้ติดต่อกันกว่าพันปี
# [3 I2 B9 E, Z9 Y8 H  w5 f
. P4 s+ q2 E& M0 _- zแต่จากเหตุการณ์ย้ายเมืองหลวงแห่งแคว้นมคธหลายครั้งในช่วง พ.ศ. 70 ที่เริ่มจากอำมาตย์และราษฎรพร้อมใจกันถอดกษัตริย์นาคทัสสก์แห่งราชวงศ์ของพระเจ้าพิมพิสารออกจากพระราชบัลลังก์ และยกสุสูนาคอำมาตย์ซึ่งมีเชื้อสายเจ้าลิจฉวีในกรุง% ~: M2 D' V' S4 D

+ n. ~3 {  H) s/ x( v) Cเวสาลีแห่งแคว้นวัชชีเก่า ให้เป็นกษัตริย์ตั้งราชวงศ์ใหม่แล้ว พระเจ้าสุสูนาคจึงได้ทำการย้ายเมืองหลวงของแคว้นมคธไปยังเมืองเวสาลีอันเป็นเมืองเดิมของตน และกษัตริย์พระองค์ต่อมาคือพระเจ้ากาลาโศกราช ผู้เป็นพระราชโอรสของพระเจ้าสุสูนาค . y$ K  W* _1 a- E
# V2 t3 p6 z2 w7 y1 f. r
ได้ย้ายเมืองหลวงของแคว้นมคธอีก จากเมืองเวสาลีไปยังเมืองปาตลีบุตร ทำให้เมืองราชคฤห์ถูกลดความสำคัญลงและถูกทิ้งร้าง ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้วัดเวฬุวันขาดผู้อุปถัมภ์และถูกทิ้งร้างอย่างสิ้นเชิงในช่วงพันปีถัดมา1 n, D* M/ c' F
: t+ h1 g6 K  W1 o$ c# H& J( k
โดยปรากฏหลักฐานบันทึกของหลวงจีนฟาเหียน (Fa-hsien) ที่ได้เข้ามาสืบศาสนาในพุทธภูมิในช่วงปี พ.ศ. 942 - 947 ในช่วงรัชสมัยของพระเจ้าจันทรคุปต์ที่ ๒ (พระเจ้าวิกรมาทิตย์) แห่งราชวงศ์คุปตะ ซึ่งท่านได้บันทึกไว้ว่า เมืองราชคฤห์อยู่; P6 a4 h: d7 t

. d6 D1 c  q( i) E1 K5 Yในสภาพปรักหักพัง แต่ยังทันได้เห็นมูลคันธกุฎีวัดเวฬุวันปรากฏอยู่ และยังคงมีพระภิกษุหลายรูปช่วยกันดูแลรักษาปัดกวาดอยู่เป็นประจำ แต่ไม่ปรากฏว่ามีการบันทึกถึงสถานที่เกิดเหตุการณ์จาตุรงคสันนิบาตแต่ประการใด
4 |. O% B* s4 i) I2 y
& ?  l) S  l* l9 @แต่หลังจากนั้นประมาณ 200 ปี วัดเวฬุวันก็ถูกทิ้งร้างไป ตามบันทึกของพระถังซำจั๋ง (Chinese traveler Hiuen-Tsang) ซึ่งได้จาริกมาเมืองราชคฤห์ราวปี พ.ศ. 1300 ซึ่งท่านบันทึกไว้แต่เพียงว่า ท่านได้เห็นแต่เพียงซากมูลคันธกุฎีซึ่งมี9 q4 _& C; ]; A+ @$ A; M

8 K5 @7 x$ c# T8 M9 n) M: u: @กำแพงและอิฐล้อมรอบอยู่เท่านั้น (ในสมัยนั้นเมืองราชคฤห์โรยราถึงที่สุดแล้ว พระถังซำจั๋งได้แต่เพียงจดตำแหน่งที่ตั้งทิศทางระยะทางของสถูปและโบราณสถานเก่าแก่อื่น ๆ ในเมืองราชคฤห์ไว้มาก ทำให้เป็นประโยชน์แก่นักประวัติศาสตร์และนัก: `: Z; P) @% T" f7 K' [

/ C2 [. u! L1 v' G0 dโบราณคดีในการค้นหาโบราณสถานต่าง ๆ ในเมืองราชคฤห์ในปัจจุบัน)+ }- W! o  w+ E& W' w; D9 g- K

! D' [3 X4 M: H* Y6 K1 @จุดแสวงบุญและสภาพของวัดเวฬุวันในปัจจุบัน+ Q1 x. \- M- \, ~1 ~
ปัจจุบันหลังถูกทอดทิ้งเป็นเวลากว่าพันปี และได้รับการบูรณะโดยกองโบราณคดีอินเดียในช่วงที่อินเดียยังเป็นอาณานิคมของอังกฤษ วัดเวฬุวัน ยังคงมีเนินดินโบราณสถานที่ยังไม่ได้ขุดค้นอีกมาก สถานที่สำคัญ ๆ ที่พุทธศาสนิกชนในปัจจุบันนิยม
& U1 I, ~1 K& Z' w1 `2 F
9 p- j: h8 s& Y% Q9 e. nไปนมัสการคือ "พระมูลคันธกุฎี" ที่ปัจจุบันยังไม่ได้ทำการขุดค้น เนื่องจากมีกุโบร์ของชาวมุสลิมสร้างทับไว้ข้างบนเนินดิน, "สระกลันทกนิวาป" ซึ่งปัจจุบันรัฐบาลอินเดียได้ทำการบูรณะใหม่อย่างสวยงาม, และ "ลานจาตุรงคสันนิบาต" อันเป็นลานเล็ก
" B- u5 T* f( g+ u
7 k/ f/ ^/ q) q1 p; J' n/ k/ {ๆ มีซุ้มประดิษฐานพระพุทธรูปยืนปางประทานพรอยู่กลางซุ้ม ลานนี้เป็นจุดสำคัญที่ชาวพุทธนิยมมาทำการเวียนเทียนสักการะ (ลานนี้เป็นลานที่กองโบราณคดีอินเดียสันนิษฐานว่าพระพุทธองค์ทรงแสดงโอวาทปาฏิโมกข์ในจุดนี้)0 N% |; k* ?6 Q+ s
- y; O1 j1 B4 O9 y
จุดที่เกิดเหตุการณ์สำคัญในวันมาฆบูชา (ลานจาตุรงคสันนิบาต)0 j1 @7 _' }( u& Y$ J# n
ถึงแม้ว่าเหตุการณ์จาตุรงคสันนิบาตจะเป็นเหตุการณ์สำคัญยิ่งที่เกิดในบริเวณวัดเวฬุวันมหาวิหาร แต่ทว่าไม่ปรากฏรายละเอียดในบันทึกของสมณทูตชาวจีนและในพระไตรปิฎกแต่อย่างใดว่าเหตุการณ์ใหญ่นี้เกิดขึ้น ณ จุดใดของวัดเวฬุวัน รวมทั้ง
  \' S5 U* W! d# Y; f; U2 M
3 w' B# O# L. Pจากการขุดค้นทางโบราณคดีก็ไม่ปรากฏหลักฐานว่ามีการทำเครื่องหมาย (เสาหิน) หรือสถูประบุสถานที่ประชุมจาตุรงคสันนิบาตไว้แต่อย่างใด (ตามปกติแล้วบริเวณที่เกิดเหตุการณ์สำคัญทางพระพุทธศาสนา มักจะพบสถูปโบราณหรือเสาหินพระ
' K0 l2 _0 x2 b( L' `
4 f# E& E& q8 ]6 Mเจ้าอโศกมหาราชสร้างหรือปักไว้เพื่อเป็นเครื่องหมายสำคัญสำหรับผู้แสวงบุญ) ทำให้ในปัจจุบันไม่สามารถทราบโดยแน่ชัดว่าเหตุการณ์จาตุรงคสันนิบาตเกิดขึ้นในจุดใดของวัด. y0 X$ R& {2 ^8 S" x. W9 ]
3 N2 z0 \7 N4 s' I/ S
ในปัจจุบันกองโบราณคดีอินเดียได้แต่เพียงสันนิษฐานว่า "เหตุการณ์ดังกล่าวเกิดในบริเวณลานด้านทิศตะวันตกของสระกลันทกนิวาป" (โดยสันนิษฐานเอาจากเอกสารหลักฐานว่าเหตุการณ์ดังกล่าวมีพระสงฆ์ประชุมกันมากถึงสองพันกว่ารูป และ) n; ?# D& w% v9 P$ @; H

- z5 z4 C" a5 T! fเกิดในช่วงที่พระพุทธองค์พึ่งได้ทรงรับถวายอารามแห่งนี้ การประชุมครั้งนั้นคงยังต้องนั่งประชุมกันตามลานในป่าไผ่ เนื่องจากเสนาสนะหรือโรงธรรมสภาขนาดใหญ่ยังคงไม่ได้สร้างขึ้น และโดยเฉพาะอย่างยิ่งในปัจจุบันลานด้านทิศตะวันตกของสระ1 ]' s3 ]8 p6 P
5 o. @8 C3 l0 x& c+ v8 G, G
กลันทกนิวาป เป็นลานกว้างลานเดียวในบริเวณวัดที่ไม่มีโบราณสถานอื่นตั้งอยู่) โดยได้นำพระพุทธรูปยืนปางประทานพรไปประดิษฐานไว้บริเวณซุ้มเล็ก ๆ กลางลาน และเรียกว่า "ลานจาตุรงคสันนิบาต" ซึ่งในปัจจุบันก็ยังไม่มีข้อสรุปแน่ชัดว่าลาน5 C/ H) _8 \" P( Z+ y
1 B$ a$ C8 w9 v
จาตุรงคสันนิบาตที่แท้จริงอยู่ในจุดใด และยังคงมีชาวพุทธบางกลุ่มสร้างซุ้มพระพุทธรูปไว้ในบริเวณอื่นของวัดโดยเชื่อว่าจุดที่ตนสร้างนั้นเป็นลานจาตุรงคสันนิบาตที่แท้จริง แต่พุทธศาสนิกชนชาวไทยส่วนใหญ่ก็เชื่อตามข้อสันนิษฐานของกอง
% `7 e& ^  X2 w, \- e2 a, j( Y* @6 h6 N2 d2 `3 K1 w
โบราณคดีอินเดียดังกล่าว โดยนิยมนับถือกันว่าซุ้มพระพุทธรูปกลางลานนี้เป็นจุดสักการะของชาวไทยผู้มาแสวงบุญจุดสำคัญ 1 ใน 2 แห่งของเมืองราชคฤห์ (อีกจุดหนึ่งคือพระมูลคันธกุฎีบนยอดเขาคิชกูฏ)! ^# {% `' N. ]) t1 x9 z3 w4 O. X3 h

# G2 ]/ z! P  U4 Hกิจกรรมต่างๆ ที่ควรปฏิบัติในวันมาฆบูชา
8 k+ P/ V; ~" I- @2 |
9 H* H4 F9 G4 D( t0 `9 T+ v การปฎิบัติตนสำหรับพุทธศาสนาในวันนี้ก็คือ การทำบุญ ตักบาตรในตอนเช้า หรือไม่ก็จัดหาอาหารคาวหวานไปทำบุญฟังเทศน์ที่วัด ตอนบ่ายฟังพระแสดงพระธรรมเทศนา ในตอนกลางคืน จะพากันนำดอกไม้ ธูปเทียน ไปที่วัดเพื่อชุมนุมกันทำพิธี7 G  Q. r( C3 G

. Q+ {" A) ]5 d( ?เวียนเทียน รอบพระอุโบสถ พร้อมกับพระภิกษุสงฆ์โดยเจ้าอาวาสจะนำว่า นะโม ๓ จบ จากนั้นกล่าวคำ ถวาย ดอกไม้ธูปเทียน ทุกคนว่าตาม จบแล้วเดิน เวียนขวา ตลอดเวลาให้ระลึกถึง พระพุทธคุณ พระธรรมคุณ พระสังฆคุณ จนครบ ๓ รอบ - t# b/ q8 W5 l# z

( O. y5 x7 k2 `6 K2 R. Dแล้วนำดอกไม้ ธูปเทียนไปปักบูชาตามที่ทางวัด เตรียมไว้ เป็นอันเสร็จพิธี, x* I% ^+ W. N/ e( \
( Y8 W! H0 w5 p# g
ขอบคุณข้อมูลจาก : dhammathai.org,วิกิพีเดีย9 c1 }5 I; p% l" h6 {+ S" i

: M; N$ n3 v0 L. a0 w' G& w6 ?4 z/ v2 y6 R7 X1 F

  d9 E$ n! ~! O1 J* c% M- U9 f! ?# yการถือปฏิบัติวันมาฆบูชาในประเทศไทย/ y/ H/ u* p! T! H% F! x2 _. S; X& W
พิธีวันมาฆบูชานี้ เดิมทีเดียวในประเทศไทยไม่เคยทำมาก่อน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงอธิบายไว้ว่าเกิดขึ้นในสมัย พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ โดยทรงถือตามแบบของโบราณบัณฑิตที่
! ^7 D9 ^# ?4 u8 t6 Z1 c  e* M" y
0 \) c6 ~( \/ p+ d7 g, s" a; v( Mได้นิยมกันว่า วันมาฆะบูรณมี พระจันทร์เสวยฤกษ์มาฆะเต็มบริบูรณ์เป็นวันที่พระอรหันต์สาวกของ พระพุทธเจ้า ๑,๒๕๐ รูป ได้ประชุมกันพร้อมด้วยองค์ ๔ ประการ เรียกว่า+ F3 t1 ?* u) E% I) j% j$ O

, y& M% ?+ p$ O1 f  Sจาตุรงคสันนิบาตพระพุทธเจ้าได้ตรัสเทศนาโอวาทปาติโมกข์ ในที่ประชุมสงฆ์เป็นการ ประชุมใหญ่ และเป็นการอัศจรรย์ในพระพุทธศาสนา นักปราชญ์ จึงถือเอาเหตุนั้นประกอบ การสักการบูชาพระพุทธเจ้าและพระอรหันต์สาวก ๑,๒๕๐ รูปนั้น ให้% f% u) B! \$ S% J; {  M: n7 l
& E0 W$ L% `( `+ d, J! h
เป็นที่ตั้งแห่งความ เลื่อมใสการประกอบพิธีมาฆะบูชา ได้เริ่มในพระบรมมหาราชวังก่อน2 i8 B4 T, y/ Q1 Q$ `; ?: K

5 r/ D6 \! V$ Qในสมัยรัชกาลที่ ๔ มีพิธีการพระราชกุศลในเวลาเช้า พระสงฆ์ วัดบวรนิเวศวิหารและ วัดราชประดิษฐ์ ๓๐ รูป ฉันในพระอุโบสถ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม เวลาค่ำ เสด็จออกทรงจุด ธูปเทียนเครื่อง มนัสการแล้ว พระสงฆ์สวดทำวัตรเย็นเสร็จแล้ว สวด9 I+ Q3 d) w) u* Y& ^; L, ^

1 {% n2 Z3 E- A- Q8 @มนต์ต่อไปมี สวดคาถาโอวาทปาติโมกข์ด้วยสวดมนต์ จบทรงจุดเทียนรายตามราวรอบพระอุโบสถ ๑,๒๕๐ เล่ม มีการประโคมอีกครั้งหนึ่งแล้วจึงมีการเทศนา โอวาทปาติโมกข์$ W% e, h+ V% c7 [# O" N
๑ กัณฑ์เป็นทั้งเทศนาภาษาบาลีและ ภาษาไทย เครื่องกัณฑ์ มีจีวรเนื้อดี ๑ ผืน เงิน ๓ ตำลึง และขนมต่าง ๆ เทศนาจบพระสงฆ์ ซึ่งสวดมนต์ ๓๐ รูป สวดรับการประกอบพระราชกุศลเกี่ยวกับ วันมาฆบูชาในสมัยรัชกาลที่ ๔ นั้น พระบาทสมเด็จพระ. C8 F* k" x/ j- q

8 T1 \: @  R# Y& ~# z; G: [จอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จะเสด็จออกประกอบพิธีด้วยพระองค์เองทุกปีมิได้ขาด สมัยต่อมามีการเว้นบ้าง เช่น รัชกาลที่ ๕ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้เสด็จออกเองบ้าง มิได้ เสด็จออกเองบ้างเพราะมักเป็นเวลาที่ประสบกับเวลาเสด็จ
% _5 k3 o5 D# x2 G: |
9 P: l- k6 X# k8 `ประพาส หัวเมืองบ่อย ๆ หากถูกคราวเสด็จไปประพาสบางปะอินหรือพระพุทธบาท พระพุทธฉาย พระปฐมเจดีย์ พระแท่นดงรัง ก็จะทรงประกอบพิธีมาฆบูชา ในสถานที่นั้น ๆ ขึ้นอีก ส่วนหนึ่งต่างหากจากในพระบรมมหาราชวังเดิมทีมีการประกอบพิธี
& s) O/ r/ A5 o2 b) P' X7 x8 K1 S, }1 U/ ]4 W
ในพระบรมมหาราชวัง ต่อมาก็ขยายออกไป ให้พุทธบริษัทได้ ปฏิบัติตามอย่างเป็นระบบสืบมาจนปัจจุบัน มีการบูชา ด้วยการเวียนเทียน และบำเพ็ญกุศลต่าง ๆ ส่วนกำหนดวันประกอบพิธีมาฆบูชานั้น ปกติตรงกับวันเพ็ญ เดือน ๓ หากปีใด เป็น6 a0 G5 V2 }* h

6 q: A# N0 I& A4 p* P/ h; G1 kอธิกมาส คือ มีเดือน ๘ สองหนจะเลื่อนไปตรงกับวันเพ็ญเดือน ๔1 [8 L1 V$ O$ i# l: T

7 u+ U3 ~( l: P* T3 ~- @5 F" z. ]2 i: i# u

, }4 m* h6 @, {( M7 l5 ~- s! c* rหลักธรรมที่ควรนำไปปฏิบัติ+ b% [! N# C2 ]. Z
หลักธรรมที่ควรนำไปปฏิบัติได้แก่ โอวาทปาติโมกข์ หมายถึง หลักคำสอนคำสำคัญของพระพุทธศาสนาอันเป็นไปเพื่อป้องกัน และแก้ปัญหาต่าง ๆ ในชีวิตเป็นไปเพื่อความหลุดพ้น หรือคำสอน อันเป็นหัวใจพระพุทธศาสนา หลักธรรมประกอบด้วย
/ j8 G5 Z" ?8 J6 F8 Z0 e2 i3 e4 G& k% @; O
หลักการ ๓ อุดมการณ์ ๔ วิธีการ ๖ ดังนี้
3 b3 Y3 ?; }" G3 W/ r5 x; q
6 P- |% c7 T, @: Z) X0 hหลักการ ๓9 f, W. m! A/ T% _7 s; f
๑. การไม่ทำบาปทั้งปวง ได้แก่การงดเว้น การลด ละเลิก ทำบาปทั้งปวง ซึ่งได้แก่ อกุศลกรรมบถ ๑๐ ทางแห่งความชั่ว มีสิบประการ อันเป็น
4 ~0 S# E& ]  |4 mความชั่วทางกาย ทางวาจา และทางใจ ความชั่วทางกาย ได้แก่ การฆ่าสัตว์ การลักทรัพย์ การประพฤติ ผิดในกาม$ f1 _0 z# p$ x8 I4 h
ความชั่วทางวาจา ได้แก่ การพูดเท็จ การพูดส่อเสียด การพูดเพ้อเจ้อ 7 w& t+ F3 x- T; c8 o' E- g
ความชั่วทางใจ ได้แก่ การอยากได้สมบัติของผู้อื่น การผูกพยาบาท และความเห็นผิดจากทำนองคลองธรรม( X+ Z) L/ f+ p" F0 X0 W
: {2 P8 C  w4 H) g& ]4 u6 v  T
๒. การทำกุศลให้ถึงพร้อม ได้แก่ การทำความดีทุกอย่างซึ่งได้แก่ กุศลกรรมบถ ๑๐ เป็นแบบของการทำฝ่ายดีมี ๑๐ อย่าง อันเป็นความดีทางกาย ทางวาจาและทางใจ/ R" X5 k8 C, V9 |1 A

& g( G; p9 P' ?5 B3 fความดีทางกาย ได้แก่ การไม่ฆ่าสัตว์ ไม่ทำร้ายเบียดเบียนผู้อื่นมีแต่ช่วยเหลือเกื้อกูลกัน การไม่ถือเอาสิ่งของที่เจ้าของเขาไม่ได้ให้ มาเป็นของตน มีความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ และการไม่ประพฤติผิดในกาม/ u# s* O: z- `- M7 k3 g5 _
การทำความดีทางวาจา ได้แก่ การไม่พูดเท็จ ไม่พูดส่อเสียด ไม่พูดคำหยาบ และไม่พูดเพ้อเจ้อพูดแต่คำจริง พูดคำอ่อนหวานพูดคำให้เกิดความสามัคคีและพูดถูกกาลเทศะ
% P( \7 j8 _0 v: a) M5 Nการทำความดีทางใจ ได้แก่ การไม่โลภอยากได้ของของผู้อื่นมีแต่คิดเสียสละ การไม่ผูกอาฆาตพยาบาทมีแต่คิดเมตตาและ ปราถนาดีและมีความเห็นความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้อง ตามทำนองคลองธรรม เช่น เห็นว่าทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว- |( a# l. @1 I3 \; i; T
2 e# |4 V" w: V2 x
๓. การทำจิตให้ผ่องใส ได้แก่ การทำจิตของตนให้ผ่องใส ปราศจากนวรณ์ซึ่งเป็นเครื่องขัดขวางจิตไม่ให้เข้าถึงความสงบ มี ๕ ประการ ได้แก่5 p3 K7 I/ a6 `$ G/ j7 Z
/ Q* u5 ^% a1 U0 n$ j) |
๑. ความพอใจในกาม (กามฉันทะ)+ \9 R) c$ q& W; W2 ^8 q4 a
๒. ความอาฆาตพยาบาท (พยาบาท)  I9 x& \- T/ T
๓. ความหดหู่ท้อแท้ ง่วงเหงาหาวนอน (ถีนะมิทธะ)
' k4 ]& O& a3 U๔. ความฟุ้งซ่าน รำคาญ (อุทธัจจะกุกกุจจะ) และ
+ Q9 O) {3 z+ N( B) M. v, C  h๕. ความลังเลสงสัย (วิกิจฉา) เช่น สงสัยในการทำความดีความชั่ว ว่ามีผลจริงหรือไม่ วิธีการทำจิตให้ปฏิบัติสมถะผ่องใส ที่แท้จริงเกิดขึ้นจากการละบาปทั้งปวง ด้วยการถือศืลและบำเพ็ญกุศล ให้ถึงพร้อมด้วยการ และวิปัสสนา จนได้บรรลุอรหัตผล 7 M: {1 R8 y& ?4 p( e2 R

% G8 |3 q, Y8 u" t( a$ Qอันเป็นความผ่องใสที่แท้จริง( ~2 }- D6 U% R' m" v% V) W
. u' ~' v& T# Y0 w6 _) f
อุดมการณ์ ๔  i$ |5 `& D7 P: m- M7 r# g
๑. ความอดทน ได้แก่ ความอดกลั้น ไม่ทำบาปทั้งทางกาย วาจา ใจ
4 F2 E8 R2 o. r* [1 S: G0 S1 m: P9 _๒. ความไม่เบียดเบียน ได้แก่ การงดเว้นจากการทำร้าย รบกวน หรือ เบียดเบียนผู้อื่น* P) J+ |( j) \0 @5 _. W
๓. ความสงบ ได้แก่ ปฏิบัติตนให้สงบทั้งทางกาย ทางวาจา และทางใจ
( ?* V& ^0 w+ W5 O3 ~! R' ^1 m) t๔. นิพพาน ได้แก่ การดับทุกข์ ซึ่งเป็นเป้าหมายสูงสุดในพระพุทธศาสนาเกิดขึ้นได้จาการดำเนินชีวิตตามมรรคมีองค์ ๘3 T4 Q6 J: u7 r- v" Y6 P0 v
- |/ v& c# D8 O7 u1 K. _  W6 W
วิธีการ ๖6 p+ y4 t/ k( B7 H
๑. ไม่ว่าร้าย ได้แก่ ไม่กล่าวให้ร้ายหรือ กล่าวโจมตีใคร
7 w5 e& Y7 m5 b; ~, R4 _๒. ไม่ทำร้าย ได้แก่ ไม่เบียดเบียนผู้อื่น
* r, B: B5 L# b9 o๓. สำรวมในปาติโมกข์ ได้แก่ ความเคารพระเบียบวินัย กฎกติกา กฎหมาย รวมทั้งขนบธรรมเนียมประเพณีอันดีของสังคม/ S+ n# _# L# S, r0 q/ Q* U# Z
๔. รู้จักประมาณ ได้แก่ รู้จักความพอดีในการบริโภคอาหารหรือการใช้สอยสิ่งต่าง ๆ+ X, U, ]1 Z. i5 B8 R
๕. อยู่ในสถานที่ที่สงัด ได้แก่ อยู่ในสถานที่สงบมีสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสม
8 L8 t# _: y$ j  F๖. ฝึกหัดจิตใจให้สงบ ได้แก่ฝึกหัดชำระจิตให้สงบมีสุขภาพคุณภาพและประสิทธิ
9 n$ K: }2 r" T, Pภาพที่ดี
: _& S/ V) }, Z/ w2 e+ M! k
* c. d  A. N$ X) o1 Wขอบคุณข้อมูลจาก : dhammajak.net/budday/maka.php+ g' R8 M, U% @( \
4 O9 \4 {" n/ ~( ]" u3 j
ที่มา : http://campus.sanook.com/910849/วันมาฆบูชา/