วันมาฆบูชา

วันมาฆบูชา# b$ n! R  }% }; `: B# J' L* @+ s) A2 i
3 m8 q( ~. i3 c8 M2 L
% \+ t3 G! D. p% f4 s1 N' H3 Y

. M- }' F, s0 }. x+ ?6 Xความหมายวันมาฆบูชา4 U% M  w2 [  e( Q. @
วันมาฆบูชา หมายถึง การบูชา ในวันเพ็ญเดือน ๓ เนื่องในโอกาสคล้าย วันที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงโอวาทปาติโมกข์5 M& C# ^* J: G3 k1 w
) Q3 K& a( M2 B9 t6 |
ความสำคัญวันมาฆบูชา
& v% P; n$ ]5 B  \) ?. r! ]; n9 ^1 Zวันมาฆบูชา เป็นวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๓ มีเหตุการณ์อัศจรรย์ที่ พระสงฆ์สาวกของพระพุทธเจ้าจำนวน ๑,๒๕๐ รูป มาเฝ้าพระพุทธเจ้า ณ วัดเวฬุวัน เมืองราชคฤห์ แคว้นมคธ โดยมิได้นัดหมายกันพระสงฆ์ ทั้งหมดเป็นพระอรหันต์* U, H  V6 ~$ O- Q% t7 p
( v, \. {  n; m' n2 I
ผู้ได้อภิญญา ๖และเป็นผู้ที่ได้รับการอุปสมบท โดยตรงจากพระพุทธเจ้า ในวันนี้พระพุทธเจ้าได้ทรงแสดงโอวาทปาติโมกข์ ในที่ประชุมสงฆ์เหล่านั้น ซึ่งเป็นทั้งหลักการอุดมการณ์และวิธีการปฏิบัติที่ นำไปใช้ได้ทุกสังคม มีเนื้อหา โดยสรุปคือให้ละ0 v4 i0 g' I2 \, z0 m: f% g

# k; i  Q  i, h: ~9 `ความชั่วทุกชนิด ทำความดี ให้ถึงพร้อมและทำจิตใจให้ผ่องใส
9 R& s" A' W) J" t* I8 p
) c* w* ^" ~  W+ [/ s  pประวัติความเป็นมาวันมาฆบูชา" M% M* @3 V. ~/ Z
๑. ส่วนที่เกี่ยวกับพระพุทธเจ้า หลังจากพระพุทธเจ้าตรัสรู้ได้ ๙ เดือนขณะนั้นเมื่อเสร็จพุทธกิจแสดงธรรมที่ถ้ำสุกรขาตาแล้ว เสด็จมาประทับที่วัดเวฬุวัน เมืองราชคฤห์ แคว้นมคธ ประเทศอินเดียในปัจจุบัน วันนั้นตรงกับวันเพ็ญ เดือนมาฆะหรือเดือน
. X* Y; w0 o/ p- h0 G$ g& y# r) O5 ]/ W% {( P& r) n( ?! @
๓ในเวลาบ่ายพระอรหันต์สาวกของพระพุทธเจ้า มาประชุม พร้อมกัน ณ ที่ประทับของพระพุทธเจ้า นับเป็นเหตุอัศจรรย์ ที่มีองค์ประกอบสำคัญ ๔ ประการ เรียกว่าว่า วันจาตุรงคสันนิบาต
* j, ^9 v5 i& q4 J2 Z2 L
# ?" K0 D9 J' \5 z! |0 E" ^/ zคำว่า "จาตุรงคสันนิบาต" แยกศัพท์ได้ดังนี้ คือ
6 A, h1 e  j3 |# B6 J3 P9 D! q* o# y
"จาตุร" แปลว่า ๔ " ?; r, e2 q" H2 J$ D' }
"องค์" แปลว่า ส่วน
5 N/ g; k* u* R, E) J. B- C6 D"สันนิบาต" แปลว่า ประชุม 7 s% j3 Q5 T% K7 p; {' M
ฉะนั้นจาตุรงคสันนิบาตจึงหมายความว่า "การประชุมด้วยองค์ ๔" กล่าวคือมีเหตุการณ์พิเศษที่เกิดขึ้นพร้อมกันในวันนี้ คือ; Q' c; {# E1 J& ]

" F+ m$ q. f  R1. เป็นวันที่ พระสงฆ์สาวกของพระพุทธเจ้า จำนวน ๑,๒๕๐ รูป มาประชุมพร้อมกันที่เวฬุวันวิหารในกรุงราชคฤห์ โดยมิได้นัดหมาย% ~4 k4 O, P% E* J
8 x1 d  s6 B) g
2. พระภิกษุสงฆ์เหล่านี้ล้วนเป็น "เอหิภิกขุอุปสัมปทา" คือเป็นผู้ที่ได้รับการอุปสมบทโดยตรงจากพระพุทธเจ้าทั้งสิ้น$ i! y/ J) Q; |. ]- W* b
" [- z9 j9 T8 ~
3. พระภิกษุสงฆ์ทุกองค์ที่ได้มาประชุมในครั้งนี้ ล้วนแต่เป็นผุ้ได้บรรลุพระอรหันต์แล้วทุก ๆองค์
7 S7 q4 L  H, c; }- Y
$ i7 p% x) `* F1 x! G  ?' [4. เป็นวันที่พระจันทร์เต็มดวงกำลังเสวยมาฆฤกษ
# a& X1 e3 b0 o+ N% J- x3 F1 |& S- `( A  }, l6 J* \: {2 b1 b
ประวัติวันมาฆบูชา
. S, M- A2 h- r+ m, ?1 z, E
& d3 G5 E. |+ m* ~( }" F2 f: sมูลเหตุ& u. i, \$ i0 Z+ k# k* u( s) }
หลังจากพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ตรัสรู้ในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 และได้ทรงประกาศพระศาสนาและส่งพระอรหันตสาวกออกไปจาริกเพื่อเผยแพร่พระพุทธศาสนายังสถานที่ต่าง ๆ ล่วงแล้วได้ 9 เดือน ในวันที่ใกล้พระจันทร์เสวยมาฆฤกษ์ (วันขึ้น 15 ค่ำ
) {, z! }) l4 F
4 z6 L  o7 ?& c5 U: j* hเดือน 3) พระอรหันต์ทั้งหลายเหล่านั้นต่างได้ระลึกว่า วันนี้เป็นวันสำคัญของศาสนาพราหมณ์ อันเป็นศาสนาของตนอยู่เดิม ก่อนที่จะหันมานับถือพระธรรมวินัยของพระพุทธเจ้า และในลัทธิศาสนาเดิมนั้นเมื่อถึงวันเพ็ญเดือนมาฆะ เหล่าผู้ศรัทธา  J' K$ h# c% ~# n+ v8 V

# W' z% a' |, ?' Yพราหมณลัทธินิยมนับถือกันว่าวันนี้เป็นวันศิวาราตรี โดยจะทำการบูชาพระศิวะด้วยการลอยบาปหรือล้างบาปด้วยน้ำ แต่มาบัดนี้ตนได้เลิกลัทธิเดิมหันมานับถือพระธรรมวินัยของพระพุทธเจ้าแล้ว จึงควรเดินทางไปเข้าเฝ้าบูชาฟังพระสัทธรรมจาก, I8 e+ y3 Q" B! A

( `" t! u" h) C0 h* y4 |พระพุทธเจ้า พระอรหันต์เหล่านั้นซึ่งเคยปฏิบัติศิวาราตรีอยู่เดิม จึงพร้อมใจกันไปเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าโดยมิได้นัดหมาย
" m) [/ f. N) m: u% K2 a, \) j5 E2 U2 {8 u# }& u% P
มีผู้กล่าวว่า สาเหตุสำคัญที่ทำให้พระสาวกทั้ง 1,250 องค์มาประชุมพร้อมกันโดยมิได้นัดหมาย มาจากในวันเพ็ญเดือน 3 ตามคติพราหมณ์ เป็นวันพิธีศิวาราตรี พระสาวกเหล่านั้นซึ่งเคยนับถือศาสนาพราหมณ์มาก่อนจึงได้เปลี่ยนจากการรวมตัว
8 G3 v, \/ t( T6 R" o/ a( Y& j+ {8 e" @
กันทำพิธีชำระบาปตามพิธีพราหมณ์ มารวมกันเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าแทน+ H7 r7 |& n& _7 W9 Q! r9 S, [
. Y3 Y5 H+ P+ u7 k

( m5 D$ f& {$ i, F4 T9 T6 Y' ^* D  S% @4 u( \- ?
โอวาทปาฏิโมกข์
! H5 j: P$ p% j. c& M4 cหลักคำสอนสำคัญของพระพุทธศาสนา หรือคำสอนอันเป็นหัวใจของพระพุทธศาสนา ได้แก่ พระพุทธพจน์ ๓ คาถากึ่ง ที่พระพุทธเจ้าตรัสแก่พระอรหันต์ ๑,๒๕๐ รูป ผู้ไปประชุมกันโดยมิได้นัดหมาย ณ พระเวฬุวนาราม ในวันเพ็ญเดือน ๓ ที่เราเรียก
: K8 k/ l5 s5 @8 s" A, b, o
( B0 M) i9 s5 j* lกันว่าวันมาฆบูชา (ถรรถกถากล่าวว่า พระพุทธเจ้าทรงแสดงโอวาทปาฏิโมกข์นี้ แก่ที่ประชุมสงฆ์ตลอดมา เป็นเวลา ๒๐ พรรษา ก่อนที่จะโปรดให้สวดปาฏิโมกข์อย่างปัจจุบันนี้แทนต่อมา), คาถาโอวาทปาฏิโมกข์ มีดังนี้ (โอวาทปาติโมกข์ ก็เขียน)
5 u8 y/ q; v9 {
: a: T' w( y& b6 j7 @  E6 cสพฺพปาปสฺส อกรณํกุสลสฺสูปสมฺปทา
3 V5 G' A6 Y8 k- t0 q, Cสจิตฺตปริโยทปนํเอตํ พุทธาน สาสนํฯ* e5 F' g5 [% `$ U! Q
ขนฺตี ปรมํ ตโป ตีติกฺขา" O" f6 }5 X# Z, O7 ?; S) S7 Q- d
นิพฺพานํ ปรมํ วทนฺติ พุทฺธา
5 `- |8 A. u, Z, J6 oน หิ ปพฺพชิโต ปรูปฆาตี
: ^9 f" B* n6 m' ^" Eสมโณ โหติ ปรํ วิเหฐยนฺโตฯ* g0 A/ I5 M- G" I; w1 g8 |' h
อนูปวาโท อนูปฆาโต ปาติโมกฺเข จ สํวโร3 }1 m9 [- Z$ k: y
มตฺตญฺญุตา จ ภตฺตสฺมึ ปนฺตญฺจ สยนาสนํ
) A3 E) a$ ]" Cอธิจิตฺเต จ อาโยโค เอตํ พุทฺธาน สาสนํฯ
6 ?1 F8 f3 i6 J) v8 n+ v, L0 ~" }$ R
แปล : การไม่ทำความชั่วทั้งปวง ๑ การบำเพ็ญแต่ความดี ๑ การทำจิตของตนให้ผ่องใส ๑ นี้เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ขันติ คือความอดกลั้น เป็นตบะอย่างยิ่ง, พระพุทธเจ้าทั้งหลายกล่าวว่านิพพาน เป็นบรมธรรม, ผู้ทำร้ายคน' y& e) V. X2 Y: w' S; L+ l  B

+ V8 Y  z$ K! s! h  rอื่น ไม่ชื่อว่าเป็นบรรพชิต,ผู้เบียดเบียนคนอื่น ไม่ชื่อว่าเป็นสมณะการไม่กล่าวร้าย ๑ การไม่ทำร้าย ๑ ความสำรวมในปาฏิโมกข์ ๑ ความเป็นผู้รู้จักประมาณในอาหาร ๑ ที่นั่งนอนอันสงัด ๑ ความเพียรในอธิจิต ๑ นี้เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้ง
4 G2 e0 v, K+ c3 ^- n+ _9 N, d  V8 u$ i# n% v
หลายที่เข้าใจกันโดยทั่วไป และจำกันได้มาก ก็คือ ความในคาถาแรกที่ว่า ไม่ทำชั่ว ทำแต่ความดี ทำจิตใจให้ผ่องใส
% a, z3 H4 H$ S" Y/ `4 ]9 s1 ]! c1 i9 @) H; J4 ?5 T
สถานที่สำคัญเนื่องด้วยวันมาฆบูชา (พุทธสังเวชนียสถาน)
; T( p5 n) N, @# z7 a' H; o/ |
/ _8 d1 w* s+ d; t( g6 Gพระพุทธรูปยืนกลางมณฑลมหาสังฆสันนิบาต ในโบราณสถานวัดเวฬุวันมหาวิหาร เมืองราชคฤห์ รัฐพิหาร อินเดีย (เป็นพระพุทธรูปสร้างใหม่ ปัจจุบันเป็นสถานที่จาริกแสวงบุญสำคัญของชาวพุทธทั่วโลก)เหตุการณ์สำคัญที่เกิดในวันมาฆบูชา เกิด* I( J: t$ Q3 y- s4 ^

7 J5 d  o, A( fภายในบริเวณที่ตั้งของ "กลุ่มพุทธสถานโบราณวัดเวฬุวันมหาวิหาร" ภายในอาณาบริเวณของวัดเวฬุวันมหาวิหาร ซึ่งลานจาตุรงคสันนิบาตอันเป็นจุดที่เกิดเหตุการณ์สำคัญในวันมาฆบูชานั้น ยังคงเป็นที่ถกเถียงและหาข้อสรุปทาง  Z- p6 @4 S" Z) B( M- K+ |
+ d! e  U# a8 F$ n: Z) Q- `. C
โบราณคดีไม่ได้มาจนถึงปัจจุบัน
" p* W2 _% h7 i9 g7 y
* A/ {; r% k: Bวัดเวฬุวันมหาวิหาร
7 z5 L4 c; |: M6 {8 y8 p" O"วัดเวฬุวันมหาวิหาร" เป็นอาราม (วัด) แห่งแรกในพระพุทธศาสนา ตั้งอยู่ใกล้เชิงเขาเวภารบรรพต บนริมฝั่งแม่น้ำสรัสวดีซึ่งมีตโปธาราม (บ่อน้ำร้อนโบราณ) คั่นอยู่ระหว่างกลาง นอกเขตกำแพงเมืองเก่าราชคฤห์ (อดีตเมืองหลวงของแคว้นมคธ) รัฐ
' i- U) N3 f8 Y! e* k
# H4 L2 i$ f) D& Eพิหาร ประเทศอินเดียในปัจจุบัน (หรือ แคว้นมคธ ชมพูทวีป ในสมัยพุทธกาล)
0 k2 L( N5 ^! N/ t  j
: D- K2 I) ~  m4 _" W3 y
- N5 J; ]5 R$ r( ~2 o2 l
9 g9 {! ^$ E+ Eวัดเวฬุวันในสมัยพุทธกาล1 k% b! Y6 M$ L1 s
เดิมวัดเวฬุวันเป็นพระราชอุทยานสำหรับเสด็จพระพาสของพระเจ้าพิมพิสาร เป็นสวนป่าไผ่ร่มรื่นมีรั้วรอบและกำแพงเข้าออก เวฬุวันมีอีกชื่อหนึ่งปรากฏในพระสูตรว่า "พระวิหารเวฬุวันกลันทกนิวาปสถาน"หรือ "เวฬุวันกลันทกนิวาป" (สวนป่าไผ่4 z" n( T3 |& o2 D# _
0 g) E+ P3 D( D6 L3 j" R) n, t+ t5 }
สถานที่สำหรับให้เหยื่อแก่กระแต) พระเจ้าพิมพิสารได้ถวายพระราชอุทยานแห่งนี้เป็นวัดในพระพุทธศาสนาหลังจากได้สดับพระธรรมเทศนาอนุปุพพิกถาและจตุราริยสัจจ์ ณ พระราชอุทยานลัฏฐิวัน (พระราชอุทยานสวนตาลหนุ่ม) โดยในครั้งนั้น2 z" U- F& H5 b6 K6 @9 h

$ A( G* i! b% p1 ~9 O8 F" hพระองค์ได้บรรลุพระโสดาบัน เป็นพระอริยบุคคลในพระพุทธศาสนา และหลังจากการถวายกลันทกนิวาปสถานไม่นาน อารามแห่งนี้ก็ได้ใช้เป็นสถานที่สำหรับพระสงฆ์ประชุมจาตุรงคสันนิบาตครั้งใหญ่ในพระพุทธศาสนา อันเป็นเหตุการณ์สำคัญใน/ _' R( b& n1 P# K
$ \6 H5 j8 J$ a0 v) i8 V
วันมาฆบูชา
5 q/ X1 l( _1 C' R! T% ?
0 P9 J& n0 i1 s# F; H3 d6 Xวัดเวฬุวันหลังการปรินิพพาน$ J, n' V+ m. T. p/ ~* V# V
หลังพระพุทธเจ้าเสด็จปรินิพพาน วัดเวฬุวันได้รับการดูแลมาตลอด โดยเฉพาะมูลคันธกุฎีที่มีพระสงฆ์เฝ้าดูแลทำการปัดกวาดเช็ดถูปูลาดอาสนะและปฏิบัติต่อสถานที่ ๆ พระพุทธเจ้าเคยประทับอยู่ทุก ๆ แห่ง เหมือนสมัยที่พระพุทธองค์ทรงพระชนม
0 a! u) v6 v) L& D. E3 d+ l* E* A, G: ~- v4 f5 g* V+ J0 N
ชีพอยู่มิได้ขาด โดยมีการปฏิบัติเช่นนี้ติดต่อกันกว่าพันปี
, H" c  T2 }5 O) C! j, I8 t/ ]/ a
แต่จากเหตุการณ์ย้ายเมืองหลวงแห่งแคว้นมคธหลายครั้งในช่วง พ.ศ. 70 ที่เริ่มจากอำมาตย์และราษฎรพร้อมใจกันถอดกษัตริย์นาคทัสสก์แห่งราชวงศ์ของพระเจ้าพิมพิสารออกจากพระราชบัลลังก์ และยกสุสูนาคอำมาตย์ซึ่งมีเชื้อสายเจ้าลิจฉวีในกรุง
6 {, z9 x/ F- X% `  P* G4 B0 o5 u) w+ R. g8 a
เวสาลีแห่งแคว้นวัชชีเก่า ให้เป็นกษัตริย์ตั้งราชวงศ์ใหม่แล้ว พระเจ้าสุสูนาคจึงได้ทำการย้ายเมืองหลวงของแคว้นมคธไปยังเมืองเวสาลีอันเป็นเมืองเดิมของตน และกษัตริย์พระองค์ต่อมาคือพระเจ้ากาลาโศกราช ผู้เป็นพระราชโอรสของพระเจ้าสุสูนาค
: |. `4 {; a& m. h3 j8 v% n3 v; ^" c" P' n  c9 K$ Q
ได้ย้ายเมืองหลวงของแคว้นมคธอีก จากเมืองเวสาลีไปยังเมืองปาตลีบุตร ทำให้เมืองราชคฤห์ถูกลดความสำคัญลงและถูกทิ้งร้าง ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้วัดเวฬุวันขาดผู้อุปถัมภ์และถูกทิ้งร้างอย่างสิ้นเชิงในช่วงพันปีถัดมา' K% C7 Q+ S) F4 }( K" w5 h$ I

1 a: |1 D2 n& F  z+ u/ dโดยปรากฏหลักฐานบันทึกของหลวงจีนฟาเหียน (Fa-hsien) ที่ได้เข้ามาสืบศาสนาในพุทธภูมิในช่วงปี พ.ศ. 942 - 947 ในช่วงรัชสมัยของพระเจ้าจันทรคุปต์ที่ ๒ (พระเจ้าวิกรมาทิตย์) แห่งราชวงศ์คุปตะ ซึ่งท่านได้บันทึกไว้ว่า เมืองราชคฤห์อยู่6 }6 o: W1 Y0 x' M: Z/ d

9 h! A% ^* b  i+ v2 Pในสภาพปรักหักพัง แต่ยังทันได้เห็นมูลคันธกุฎีวัดเวฬุวันปรากฏอยู่ และยังคงมีพระภิกษุหลายรูปช่วยกันดูแลรักษาปัดกวาดอยู่เป็นประจำ แต่ไม่ปรากฏว่ามีการบันทึกถึงสถานที่เกิดเหตุการณ์จาตุรงคสันนิบาตแต่ประการใด
# E. @' [  J1 N/ t: t* m2 x0 p
) y4 ^) @  ?$ v( Eแต่หลังจากนั้นประมาณ 200 ปี วัดเวฬุวันก็ถูกทิ้งร้างไป ตามบันทึกของพระถังซำจั๋ง (Chinese traveler Hiuen-Tsang) ซึ่งได้จาริกมาเมืองราชคฤห์ราวปี พ.ศ. 1300 ซึ่งท่านบันทึกไว้แต่เพียงว่า ท่านได้เห็นแต่เพียงซากมูลคันธกุฎีซึ่งมี
* j# s# t; y  e" f4 z. D3 b3 g7 B0 }& Z4 U+ i" J
กำแพงและอิฐล้อมรอบอยู่เท่านั้น (ในสมัยนั้นเมืองราชคฤห์โรยราถึงที่สุดแล้ว พระถังซำจั๋งได้แต่เพียงจดตำแหน่งที่ตั้งทิศทางระยะทางของสถูปและโบราณสถานเก่าแก่อื่น ๆ ในเมืองราชคฤห์ไว้มาก ทำให้เป็นประโยชน์แก่นักประวัติศาสตร์และนัก
6 M% X: W* y  |
% j5 T7 T# S# w. kโบราณคดีในการค้นหาโบราณสถานต่าง ๆ ในเมืองราชคฤห์ในปัจจุบัน)
7 q/ n1 f* i, |4 B8 F& J; P5 C! t5 Z* Q3 L3 ?9 M
จุดแสวงบุญและสภาพของวัดเวฬุวันในปัจจุบัน
" X- Y: d! a; Rปัจจุบันหลังถูกทอดทิ้งเป็นเวลากว่าพันปี และได้รับการบูรณะโดยกองโบราณคดีอินเดียในช่วงที่อินเดียยังเป็นอาณานิคมของอังกฤษ วัดเวฬุวัน ยังคงมีเนินดินโบราณสถานที่ยังไม่ได้ขุดค้นอีกมาก สถานที่สำคัญ ๆ ที่พุทธศาสนิกชนในปัจจุบันนิยม
/ G- k! C" }. _$ z/ o/ q. M, a, a. u
9 v' B3 m1 ]1 B/ Lไปนมัสการคือ "พระมูลคันธกุฎี" ที่ปัจจุบันยังไม่ได้ทำการขุดค้น เนื่องจากมีกุโบร์ของชาวมุสลิมสร้างทับไว้ข้างบนเนินดิน, "สระกลันทกนิวาป" ซึ่งปัจจุบันรัฐบาลอินเดียได้ทำการบูรณะใหม่อย่างสวยงาม, และ "ลานจาตุรงคสันนิบาต" อันเป็นลานเล็ก - _$ z* [9 S( r# {# ]! B
% i. D+ y0 K" f+ e4 P
ๆ มีซุ้มประดิษฐานพระพุทธรูปยืนปางประทานพรอยู่กลางซุ้ม ลานนี้เป็นจุดสำคัญที่ชาวพุทธนิยมมาทำการเวียนเทียนสักการะ (ลานนี้เป็นลานที่กองโบราณคดีอินเดียสันนิษฐานว่าพระพุทธองค์ทรงแสดงโอวาทปาฏิโมกข์ในจุดนี้)
. w* l% |( a/ ^) W/ E8 ~. ]5 g: F2 u* J
จุดที่เกิดเหตุการณ์สำคัญในวันมาฆบูชา (ลานจาตุรงคสันนิบาต)6 z. Y$ F4 {% |/ {
ถึงแม้ว่าเหตุการณ์จาตุรงคสันนิบาตจะเป็นเหตุการณ์สำคัญยิ่งที่เกิดในบริเวณวัดเวฬุวันมหาวิหาร แต่ทว่าไม่ปรากฏรายละเอียดในบันทึกของสมณทูตชาวจีนและในพระไตรปิฎกแต่อย่างใดว่าเหตุการณ์ใหญ่นี้เกิดขึ้น ณ จุดใดของวัดเวฬุวัน รวมทั้ง* g2 c( j# V- _$ J: k( J, R
9 m8 A$ h, R) Z
จากการขุดค้นทางโบราณคดีก็ไม่ปรากฏหลักฐานว่ามีการทำเครื่องหมาย (เสาหิน) หรือสถูประบุสถานที่ประชุมจาตุรงคสันนิบาตไว้แต่อย่างใด (ตามปกติแล้วบริเวณที่เกิดเหตุการณ์สำคัญทางพระพุทธศาสนา มักจะพบสถูปโบราณหรือเสาหินพระ+ z, [+ c' n8 R6 L5 X

8 K4 z& ]3 X: i! s3 Cเจ้าอโศกมหาราชสร้างหรือปักไว้เพื่อเป็นเครื่องหมายสำคัญสำหรับผู้แสวงบุญ) ทำให้ในปัจจุบันไม่สามารถทราบโดยแน่ชัดว่าเหตุการณ์จาตุรงคสันนิบาตเกิดขึ้นในจุดใดของวัด+ [1 f+ H4 O/ p1 j+ ]' g
1 j, v% }( E3 W4 `9 V. o) u
ในปัจจุบันกองโบราณคดีอินเดียได้แต่เพียงสันนิษฐานว่า "เหตุการณ์ดังกล่าวเกิดในบริเวณลานด้านทิศตะวันตกของสระกลันทกนิวาป" (โดยสันนิษฐานเอาจากเอกสารหลักฐานว่าเหตุการณ์ดังกล่าวมีพระสงฆ์ประชุมกันมากถึงสองพันกว่ารูป และ
, o" ^9 X$ P9 Z) W) i  k0 ]6 u; G. `7 \' U& E
เกิดในช่วงที่พระพุทธองค์พึ่งได้ทรงรับถวายอารามแห่งนี้ การประชุมครั้งนั้นคงยังต้องนั่งประชุมกันตามลานในป่าไผ่ เนื่องจากเสนาสนะหรือโรงธรรมสภาขนาดใหญ่ยังคงไม่ได้สร้างขึ้น และโดยเฉพาะอย่างยิ่งในปัจจุบันลานด้านทิศตะวันตกของสระ9 N- o8 p* q3 f4 J

4 n4 J) L0 S" i1 V9 y# vกลันทกนิวาป เป็นลานกว้างลานเดียวในบริเวณวัดที่ไม่มีโบราณสถานอื่นตั้งอยู่) โดยได้นำพระพุทธรูปยืนปางประทานพรไปประดิษฐานไว้บริเวณซุ้มเล็ก ๆ กลางลาน และเรียกว่า "ลานจาตุรงคสันนิบาต" ซึ่งในปัจจุบันก็ยังไม่มีข้อสรุปแน่ชัดว่าลาน% Z2 B- F. D1 k  W6 i! `
1 w1 r; U: Q  z# p- k
จาตุรงคสันนิบาตที่แท้จริงอยู่ในจุดใด และยังคงมีชาวพุทธบางกลุ่มสร้างซุ้มพระพุทธรูปไว้ในบริเวณอื่นของวัดโดยเชื่อว่าจุดที่ตนสร้างนั้นเป็นลานจาตุรงคสันนิบาตที่แท้จริง แต่พุทธศาสนิกชนชาวไทยส่วนใหญ่ก็เชื่อตามข้อสันนิษฐานของกอง4 o: y7 B' o% a( C
" x* D1 s9 g3 ~" F. {
โบราณคดีอินเดียดังกล่าว โดยนิยมนับถือกันว่าซุ้มพระพุทธรูปกลางลานนี้เป็นจุดสักการะของชาวไทยผู้มาแสวงบุญจุดสำคัญ 1 ใน 2 แห่งของเมืองราชคฤห์ (อีกจุดหนึ่งคือพระมูลคันธกุฎีบนยอดเขาคิชกูฏ)
5 ]* Y) r. R9 a( p1 K+ A8 h* _$ o9 c0 [/ `9 n9 x
กิจกรรมต่างๆ ที่ควรปฏิบัติในวันมาฆบูชา6 X( S: z4 F8 [& b% x

7 h& f0 `2 |" M) C  x$ I การปฎิบัติตนสำหรับพุทธศาสนาในวันนี้ก็คือ การทำบุญ ตักบาตรในตอนเช้า หรือไม่ก็จัดหาอาหารคาวหวานไปทำบุญฟังเทศน์ที่วัด ตอนบ่ายฟังพระแสดงพระธรรมเทศนา ในตอนกลางคืน จะพากันนำดอกไม้ ธูปเทียน ไปที่วัดเพื่อชุมนุมกันทำพิธี
, A, J2 g' g" m& [2 Z" c
/ p0 [% l. Y. rเวียนเทียน รอบพระอุโบสถ พร้อมกับพระภิกษุสงฆ์โดยเจ้าอาวาสจะนำว่า นะโม ๓ จบ จากนั้นกล่าวคำ ถวาย ดอกไม้ธูปเทียน ทุกคนว่าตาม จบแล้วเดิน เวียนขวา ตลอดเวลาให้ระลึกถึง พระพุทธคุณ พระธรรมคุณ พระสังฆคุณ จนครบ ๓ รอบ 5 c( w) x# f+ U4 `( Y

2 n5 M+ k/ ?7 Y* w. Hแล้วนำดอกไม้ ธูปเทียนไปปักบูชาตามที่ทางวัด เตรียมไว้ เป็นอันเสร็จพิธี5 ~+ t# J& h5 S- T+ x1 Z

+ o/ v4 ]/ W0 i/ q, y9 w" z% aขอบคุณข้อมูลจาก : dhammathai.org,วิกิพีเดีย
6 n7 C) W0 z, D2 A+ B- G4 S4 ~3 }
/ K( \$ T. B, \/ E

# `' B$ `; h6 G( gการถือปฏิบัติวันมาฆบูชาในประเทศไทย
2 L" U+ L8 L4 [' [2 j9 Lพิธีวันมาฆบูชานี้ เดิมทีเดียวในประเทศไทยไม่เคยทำมาก่อน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงอธิบายไว้ว่าเกิดขึ้นในสมัย พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ โดยทรงถือตามแบบของโบราณบัณฑิตที่
5 O8 T: I  ]7 ]/ H/ I- s% {4 i* m% m3 G
ได้นิยมกันว่า วันมาฆะบูรณมี พระจันทร์เสวยฤกษ์มาฆะเต็มบริบูรณ์เป็นวันที่พระอรหันต์สาวกของ พระพุทธเจ้า ๑,๒๕๐ รูป ได้ประชุมกันพร้อมด้วยองค์ ๔ ประการ เรียกว่า- H, n* l# b3 w. l$ X

! Y! v* v" o' r& rจาตุรงคสันนิบาตพระพุทธเจ้าได้ตรัสเทศนาโอวาทปาติโมกข์ ในที่ประชุมสงฆ์เป็นการ ประชุมใหญ่ และเป็นการอัศจรรย์ในพระพุทธศาสนา นักปราชญ์ จึงถือเอาเหตุนั้นประกอบ การสักการบูชาพระพุทธเจ้าและพระอรหันต์สาวก ๑,๒๕๐ รูปนั้น ให้* U: @& p4 `! _' A$ h
1 ?1 [5 g  X/ }0 f2 P4 U' R8 G
เป็นที่ตั้งแห่งความ เลื่อมใสการประกอบพิธีมาฆะบูชา ได้เริ่มในพระบรมมหาราชวังก่อน
5 ?( ^8 s* w3 \1 U6 `
: X1 r, R& _9 J% x* m  zในสมัยรัชกาลที่ ๔ มีพิธีการพระราชกุศลในเวลาเช้า พระสงฆ์ วัดบวรนิเวศวิหารและ วัดราชประดิษฐ์ ๓๐ รูป ฉันในพระอุโบสถ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม เวลาค่ำ เสด็จออกทรงจุด ธูปเทียนเครื่อง มนัสการแล้ว พระสงฆ์สวดทำวัตรเย็นเสร็จแล้ว สวด0 R6 f. B, w. S4 a5 \8 N5 _

( i7 ]  F* Q8 U6 Y: }มนต์ต่อไปมี สวดคาถาโอวาทปาติโมกข์ด้วยสวดมนต์ จบทรงจุดเทียนรายตามราวรอบพระอุโบสถ ๑,๒๕๐ เล่ม มีการประโคมอีกครั้งหนึ่งแล้วจึงมีการเทศนา โอวาทปาติโมกข์
- L# i' I, V* U7 ?" \๑ กัณฑ์เป็นทั้งเทศนาภาษาบาลีและ ภาษาไทย เครื่องกัณฑ์ มีจีวรเนื้อดี ๑ ผืน เงิน ๓ ตำลึง และขนมต่าง ๆ เทศนาจบพระสงฆ์ ซึ่งสวดมนต์ ๓๐ รูป สวดรับการประกอบพระราชกุศลเกี่ยวกับ วันมาฆบูชาในสมัยรัชกาลที่ ๔ นั้น พระบาทสมเด็จพระ$ G! f( c0 M$ h* G
1 }7 Q" t! }. \
จอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จะเสด็จออกประกอบพิธีด้วยพระองค์เองทุกปีมิได้ขาด สมัยต่อมามีการเว้นบ้าง เช่น รัชกาลที่ ๕ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้เสด็จออกเองบ้าง มิได้ เสด็จออกเองบ้างเพราะมักเป็นเวลาที่ประสบกับเวลาเสด็จ0 `# X. W" Z2 m; X: V7 X3 B

" ~- B5 i8 k& Y" l: W3 E, Mประพาส หัวเมืองบ่อย ๆ หากถูกคราวเสด็จไปประพาสบางปะอินหรือพระพุทธบาท พระพุทธฉาย พระปฐมเจดีย์ พระแท่นดงรัง ก็จะทรงประกอบพิธีมาฆบูชา ในสถานที่นั้น ๆ ขึ้นอีก ส่วนหนึ่งต่างหากจากในพระบรมมหาราชวังเดิมทีมีการประกอบพิธี! w/ K' \, g( {, [& O+ d+ p0 {+ E

2 ?" F2 k4 f0 |2 z: F; Y7 Y, Z0 Hในพระบรมมหาราชวัง ต่อมาก็ขยายออกไป ให้พุทธบริษัทได้ ปฏิบัติตามอย่างเป็นระบบสืบมาจนปัจจุบัน มีการบูชา ด้วยการเวียนเทียน และบำเพ็ญกุศลต่าง ๆ ส่วนกำหนดวันประกอบพิธีมาฆบูชานั้น ปกติตรงกับวันเพ็ญ เดือน ๓ หากปีใด เป็น
8 w7 i% |4 x  \
8 \6 ~3 K" L4 I( p7 I& Z  y, dอธิกมาส คือ มีเดือน ๘ สองหนจะเลื่อนไปตรงกับวันเพ็ญเดือน ๔
8 P. [& ~0 ^! C4 N3 G* P) Y1 G9 Q7 R" ]& A( {# h8 I! p' }# m. }
" y8 o& w/ @9 g
5 Y* d- R/ S: Q
หลักธรรมที่ควรนำไปปฏิบัติ
1 Y; d" ]2 V: y0 Z9 S9 }หลักธรรมที่ควรนำไปปฏิบัติได้แก่ โอวาทปาติโมกข์ หมายถึง หลักคำสอนคำสำคัญของพระพุทธศาสนาอันเป็นไปเพื่อป้องกัน และแก้ปัญหาต่าง ๆ ในชีวิตเป็นไปเพื่อความหลุดพ้น หรือคำสอน อันเป็นหัวใจพระพุทธศาสนา หลักธรรมประกอบด้วย
- U7 p% o3 h4 `8 @2 J2 p5 ?1 k% p4 K9 Y) Y
หลักการ ๓ อุดมการณ์ ๔ วิธีการ ๖ ดังนี้
3 s4 d) V, c- T9 l
1 O6 `5 ~' X# [7 K3 Fหลักการ ๓
; t# E7 v9 R, g, m; J๑. การไม่ทำบาปทั้งปวง ได้แก่การงดเว้น การลด ละเลิก ทำบาปทั้งปวง ซึ่งได้แก่ อกุศลกรรมบถ ๑๐ ทางแห่งความชั่ว มีสิบประการ อันเป็น9 N5 w  J+ e' \, z3 H
ความชั่วทางกาย ทางวาจา และทางใจ ความชั่วทางกาย ได้แก่ การฆ่าสัตว์ การลักทรัพย์ การประพฤติ ผิดในกาม
! K1 p6 z) M( |" I6 Z5 k0 {/ Sความชั่วทางวาจา ได้แก่ การพูดเท็จ การพูดส่อเสียด การพูดเพ้อเจ้อ
! M0 C" x. i6 R; y) s; p2 K1 tความชั่วทางใจ ได้แก่ การอยากได้สมบัติของผู้อื่น การผูกพยาบาท และความเห็นผิดจากทำนองคลองธรรม
% d+ a' ]3 F  |( A) [% M* {" [6 v6 @% D6 I5 B$ d
๒. การทำกุศลให้ถึงพร้อม ได้แก่ การทำความดีทุกอย่างซึ่งได้แก่ กุศลกรรมบถ ๑๐ เป็นแบบของการทำฝ่ายดีมี ๑๐ อย่าง อันเป็นความดีทางกาย ทางวาจาและทางใจ0 u  ]% \" ~; E/ |- V" X

0 @. v4 ^$ j6 x& v  h7 R& Pความดีทางกาย ได้แก่ การไม่ฆ่าสัตว์ ไม่ทำร้ายเบียดเบียนผู้อื่นมีแต่ช่วยเหลือเกื้อกูลกัน การไม่ถือเอาสิ่งของที่เจ้าของเขาไม่ได้ให้ มาเป็นของตน มีความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ และการไม่ประพฤติผิดในกาม
8 f' i8 H; L! o6 l) A# h; c, uการทำความดีทางวาจา ได้แก่ การไม่พูดเท็จ ไม่พูดส่อเสียด ไม่พูดคำหยาบ และไม่พูดเพ้อเจ้อพูดแต่คำจริง พูดคำอ่อนหวานพูดคำให้เกิดความสามัคคีและพูดถูกกาลเทศะ4 H% S* V# p: {7 T9 c
การทำความดีทางใจ ได้แก่ การไม่โลภอยากได้ของของผู้อื่นมีแต่คิดเสียสละ การไม่ผูกอาฆาตพยาบาทมีแต่คิดเมตตาและ ปราถนาดีและมีความเห็นความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้อง ตามทำนองคลองธรรม เช่น เห็นว่าทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว9 x0 W/ j, d- ^3 i
9 @# [% ?0 L. S0 F$ A( Q
๓. การทำจิตให้ผ่องใส ได้แก่ การทำจิตของตนให้ผ่องใส ปราศจากนวรณ์ซึ่งเป็นเครื่องขัดขวางจิตไม่ให้เข้าถึงความสงบ มี ๕ ประการ ได้แก่
# v+ ~" l( q- p1 x: a$ \0 S: I- B+ h% v6 X- l
๑. ความพอใจในกาม (กามฉันทะ)8 W9 Z: S+ W6 U/ w' D& b) g4 p
๒. ความอาฆาตพยาบาท (พยาบาท)
( I# y' V6 m% a1 H4 y$ p๓. ความหดหู่ท้อแท้ ง่วงเหงาหาวนอน (ถีนะมิทธะ)6 T# ]/ E) s' u/ v: ?+ w
๔. ความฟุ้งซ่าน รำคาญ (อุทธัจจะกุกกุจจะ) และ! C* J; }# f7 V5 S
๕. ความลังเลสงสัย (วิกิจฉา) เช่น สงสัยในการทำความดีความชั่ว ว่ามีผลจริงหรือไม่ วิธีการทำจิตให้ปฏิบัติสมถะผ่องใส ที่แท้จริงเกิดขึ้นจากการละบาปทั้งปวง ด้วยการถือศืลและบำเพ็ญกุศล ให้ถึงพร้อมด้วยการ และวิปัสสนา จนได้บรรลุอรหัตผล
  q: h. u  I# ?/ F8 ]0 t' a! j' x& `3 o! \7 w, `
อันเป็นความผ่องใสที่แท้จริง3 J# G$ i5 d& `! \6 M

/ _' T. C- M6 y8 Zอุดมการณ์ ๔
+ U; ~6 X" V) P๑. ความอดทน ได้แก่ ความอดกลั้น ไม่ทำบาปทั้งทางกาย วาจา ใจ0 p! }# ^! r0 u$ e. g. D/ n' Q
๒. ความไม่เบียดเบียน ได้แก่ การงดเว้นจากการทำร้าย รบกวน หรือ เบียดเบียนผู้อื่น$ O, y4 X1 d, a1 g7 h8 _1 F3 `9 N
๓. ความสงบ ได้แก่ ปฏิบัติตนให้สงบทั้งทางกาย ทางวาจา และทางใจ0 Z) \  J. c" `  H3 g" X) @
๔. นิพพาน ได้แก่ การดับทุกข์ ซึ่งเป็นเป้าหมายสูงสุดในพระพุทธศาสนาเกิดขึ้นได้จาการดำเนินชีวิตตามมรรคมีองค์ ๘
3 \. H% J2 z3 j
4 Z7 B! Y  \" g6 E% {' n3 b6 Uวิธีการ ๖: ?& U2 X* r7 a0 S$ ]
๑. ไม่ว่าร้าย ได้แก่ ไม่กล่าวให้ร้ายหรือ กล่าวโจมตีใคร8 ~5 ?  E- }- D  S6 F
๒. ไม่ทำร้าย ได้แก่ ไม่เบียดเบียนผู้อื่น
( ^7 U( A; [& ^0 c, D5 @, q๓. สำรวมในปาติโมกข์ ได้แก่ ความเคารพระเบียบวินัย กฎกติกา กฎหมาย รวมทั้งขนบธรรมเนียมประเพณีอันดีของสังคม) K6 K" Y6 e; N7 c
๔. รู้จักประมาณ ได้แก่ รู้จักความพอดีในการบริโภคอาหารหรือการใช้สอยสิ่งต่าง ๆ; m( V) C0 A, N$ i! _
๕. อยู่ในสถานที่ที่สงัด ได้แก่ อยู่ในสถานที่สงบมีสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสม/ j8 O4 F& `; U# K7 M3 o. A  e
๖. ฝึกหัดจิตใจให้สงบ ได้แก่ฝึกหัดชำระจิตให้สงบมีสุขภาพคุณภาพและประสิทธิ
, t6 ^/ f# t9 O: A) q7 Y/ eภาพที่ดี
5 U9 S# c8 w6 F- \( c3 S6 d) s+ f* K  @6 R( q3 m; i# [
ขอบคุณข้อมูลจาก : dhammajak.net/budday/maka.php
1 D$ Y0 }' n- _0 n
& S  \4 ^" V4 @ที่มา : http://campus.sanook.com/910849/วันมาฆบูชา/