วันมาฆบูชา

วันมาฆบูชา& Y7 }# N9 V7 b+ d
7 q6 V: g0 O; w! `6 |

- n, d+ W, Z  [  j3 r
# K% ]1 i' W* G) q& T8 B% xความหมายวันมาฆบูชา8 D  q6 I+ f" r5 W( m; y* e' ^" o
วันมาฆบูชา หมายถึง การบูชา ในวันเพ็ญเดือน ๓ เนื่องในโอกาสคล้าย วันที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงโอวาทปาติโมกข์
/ l2 ^1 P5 T7 h9 z5 I
  u6 Z7 s- U) M7 hความสำคัญวันมาฆบูชา
3 f* `! y. z  c7 f1 d+ @วันมาฆบูชา เป็นวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๓ มีเหตุการณ์อัศจรรย์ที่ พระสงฆ์สาวกของพระพุทธเจ้าจำนวน ๑,๒๕๐ รูป มาเฝ้าพระพุทธเจ้า ณ วัดเวฬุวัน เมืองราชคฤห์ แคว้นมคธ โดยมิได้นัดหมายกันพระสงฆ์ ทั้งหมดเป็นพระอรหันต์3 k. h* b! R7 f# d

6 H- X* k2 F4 a3 b% c2 z4 lผู้ได้อภิญญา ๖และเป็นผู้ที่ได้รับการอุปสมบท โดยตรงจากพระพุทธเจ้า ในวันนี้พระพุทธเจ้าได้ทรงแสดงโอวาทปาติโมกข์ ในที่ประชุมสงฆ์เหล่านั้น ซึ่งเป็นทั้งหลักการอุดมการณ์และวิธีการปฏิบัติที่ นำไปใช้ได้ทุกสังคม มีเนื้อหา โดยสรุปคือให้ละ" N) w9 q: ~: ^7 e
, [+ X2 ?& J; O. S( w$ v
ความชั่วทุกชนิด ทำความดี ให้ถึงพร้อมและทำจิตใจให้ผ่องใส
% N9 {9 N! H. D; _. b; A' }4 U+ b
ประวัติความเป็นมาวันมาฆบูชา
1 e$ D! {4 ]7 O- q๑. ส่วนที่เกี่ยวกับพระพุทธเจ้า หลังจากพระพุทธเจ้าตรัสรู้ได้ ๙ เดือนขณะนั้นเมื่อเสร็จพุทธกิจแสดงธรรมที่ถ้ำสุกรขาตาแล้ว เสด็จมาประทับที่วัดเวฬุวัน เมืองราชคฤห์ แคว้นมคธ ประเทศอินเดียในปัจจุบัน วันนั้นตรงกับวันเพ็ญ เดือนมาฆะหรือเดือน
4 S& \+ m- q/ |/ Z" v
8 T! \# |+ q* ?( ]/ j3 ]& G; I๓ในเวลาบ่ายพระอรหันต์สาวกของพระพุทธเจ้า มาประชุม พร้อมกัน ณ ที่ประทับของพระพุทธเจ้า นับเป็นเหตุอัศจรรย์ ที่มีองค์ประกอบสำคัญ ๔ ประการ เรียกว่าว่า วันจาตุรงคสันนิบาต: n0 g9 k* w! g9 d6 [
. [- }" P7 p" j/ ^/ N  i
คำว่า "จาตุรงคสันนิบาต" แยกศัพท์ได้ดังนี้ คือ2 t8 v1 o+ {* y' }# Q8 G
$ w3 u0 d* }; L  |$ u  [
"จาตุร" แปลว่า ๔ . s6 D$ d( f, t' P" H, ?
"องค์" แปลว่า ส่วน 0 x- X! F+ z% ~
"สันนิบาต" แปลว่า ประชุม
8 i& m3 c! d) Y: w* p4 {- Aฉะนั้นจาตุรงคสันนิบาตจึงหมายความว่า "การประชุมด้วยองค์ ๔" กล่าวคือมีเหตุการณ์พิเศษที่เกิดขึ้นพร้อมกันในวันนี้ คือ
0 `% c3 l0 W; q
+ u0 m( O& ]" ?3 {$ X4 f; {1. เป็นวันที่ พระสงฆ์สาวกของพระพุทธเจ้า จำนวน ๑,๒๕๐ รูป มาประชุมพร้อมกันที่เวฬุวันวิหารในกรุงราชคฤห์ โดยมิได้นัดหมาย, a& J/ D; D) l; M, `! d

/ x  i1 o) P* q) ?3 a& p2. พระภิกษุสงฆ์เหล่านี้ล้วนเป็น "เอหิภิกขุอุปสัมปทา" คือเป็นผู้ที่ได้รับการอุปสมบทโดยตรงจากพระพุทธเจ้าทั้งสิ้น( n% r, Q5 t% Q% a+ E6 Q! I

8 J* j" }3 w7 ^# z' }, o" E3. พระภิกษุสงฆ์ทุกองค์ที่ได้มาประชุมในครั้งนี้ ล้วนแต่เป็นผุ้ได้บรรลุพระอรหันต์แล้วทุก ๆองค์
+ Q1 \. m  e1 k# w; ~
# w" @, D  }4 e4. เป็นวันที่พระจันทร์เต็มดวงกำลังเสวยมาฆฤกษ
! p4 @+ n, ?1 K; L1 `  g5 O6 q/ f, f
ประวัติวันมาฆบูชา  b' P  w5 B6 T
$ [) z" t5 u$ ]' L" {
มูลเหตุ
- Z; X+ E  `. [4 D) I$ |หลังจากพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ตรัสรู้ในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 และได้ทรงประกาศพระศาสนาและส่งพระอรหันตสาวกออกไปจาริกเพื่อเผยแพร่พระพุทธศาสนายังสถานที่ต่าง ๆ ล่วงแล้วได้ 9 เดือน ในวันที่ใกล้พระจันทร์เสวยมาฆฤกษ์ (วันขึ้น 15 ค่ำ
/ K3 D5 T, _8 V4 D. f' D0 e  r
( N9 D- p$ I1 P: `/ K, h$ Cเดือน 3) พระอรหันต์ทั้งหลายเหล่านั้นต่างได้ระลึกว่า วันนี้เป็นวันสำคัญของศาสนาพราหมณ์ อันเป็นศาสนาของตนอยู่เดิม ก่อนที่จะหันมานับถือพระธรรมวินัยของพระพุทธเจ้า และในลัทธิศาสนาเดิมนั้นเมื่อถึงวันเพ็ญเดือนมาฆะ เหล่าผู้ศรัทธา/ o3 w2 x4 [+ [: e- V$ S, ?8 L
5 c! |  K* y9 s5 z2 ~- v
พราหมณลัทธินิยมนับถือกันว่าวันนี้เป็นวันศิวาราตรี โดยจะทำการบูชาพระศิวะด้วยการลอยบาปหรือล้างบาปด้วยน้ำ แต่มาบัดนี้ตนได้เลิกลัทธิเดิมหันมานับถือพระธรรมวินัยของพระพุทธเจ้าแล้ว จึงควรเดินทางไปเข้าเฝ้าบูชาฟังพระสัทธรรมจาก
% c( O4 Q$ o! }' x7 X* ^- g
. v+ C# u' i) s" \พระพุทธเจ้า พระอรหันต์เหล่านั้นซึ่งเคยปฏิบัติศิวาราตรีอยู่เดิม จึงพร้อมใจกันไปเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าโดยมิได้นัดหมาย
% k/ `) T& V  }6 T* D
1 l. S3 U3 Q9 |) F5 _, Y: E5 J% |มีผู้กล่าวว่า สาเหตุสำคัญที่ทำให้พระสาวกทั้ง 1,250 องค์มาประชุมพร้อมกันโดยมิได้นัดหมาย มาจากในวันเพ็ญเดือน 3 ตามคติพราหมณ์ เป็นวันพิธีศิวาราตรี พระสาวกเหล่านั้นซึ่งเคยนับถือศาสนาพราหมณ์มาก่อนจึงได้เปลี่ยนจากการรวมตัว
* w/ U1 o, m4 ^
; D6 t3 T: f: L7 G6 ?6 T1 aกันทำพิธีชำระบาปตามพิธีพราหมณ์ มารวมกันเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าแทน
2 F. j8 B; q* i, F' G; W- o
3 \7 s6 ?1 p2 G' n( j# S; y
0 Y5 h+ f" p( V4 M0 {  E6 I- b% r) C* Q9 o. C
โอวาทปาฏิโมกข์
  h# X  ?  W2 |หลักคำสอนสำคัญของพระพุทธศาสนา หรือคำสอนอันเป็นหัวใจของพระพุทธศาสนา ได้แก่ พระพุทธพจน์ ๓ คาถากึ่ง ที่พระพุทธเจ้าตรัสแก่พระอรหันต์ ๑,๒๕๐ รูป ผู้ไปประชุมกันโดยมิได้นัดหมาย ณ พระเวฬุวนาราม ในวันเพ็ญเดือน ๓ ที่เราเรียก8 M; m) N2 L( t6 Z" I$ i

3 x  |3 ?: \; x* Qกันว่าวันมาฆบูชา (ถรรถกถากล่าวว่า พระพุทธเจ้าทรงแสดงโอวาทปาฏิโมกข์นี้ แก่ที่ประชุมสงฆ์ตลอดมา เป็นเวลา ๒๐ พรรษา ก่อนที่จะโปรดให้สวดปาฏิโมกข์อย่างปัจจุบันนี้แทนต่อมา), คาถาโอวาทปาฏิโมกข์ มีดังนี้ (โอวาทปาติโมกข์ ก็เขียน)
5 R. p  R# N8 p- |$ i& |7 D' X: |) ]% T% }- l. c- q4 \) d$ L$ K
สพฺพปาปสฺส อกรณํกุสลสฺสูปสมฺปทา
& O: `' c& n! I% t" lสจิตฺตปริโยทปนํเอตํ พุทธาน สาสนํฯ4 s5 p1 {7 [6 ?( t
ขนฺตี ปรมํ ตโป ตีติกฺขา/ g( y- \0 g4 q) R$ C
นิพฺพานํ ปรมํ วทนฺติ พุทฺธา/ r: x& v- a0 t$ D5 X( F
น หิ ปพฺพชิโต ปรูปฆาตี
: l8 V$ `$ {! vสมโณ โหติ ปรํ วิเหฐยนฺโตฯ/ Z  Q3 x! T- Y0 r
อนูปวาโท อนูปฆาโต ปาติโมกฺเข จ สํวโร
9 F! X  w/ h) O8 j& fมตฺตญฺญุตา จ ภตฺตสฺมึ ปนฺตญฺจ สยนาสนํ! |2 Z  v5 ~/ k" E' m
อธิจิตฺเต จ อาโยโค เอตํ พุทฺธาน สาสนํฯ
; b" ?5 t2 p) b/ a# ^: x0 e3 H" m8 ]7 ]6 n) w; [- B
แปล : การไม่ทำความชั่วทั้งปวง ๑ การบำเพ็ญแต่ความดี ๑ การทำจิตของตนให้ผ่องใส ๑ นี้เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ขันติ คือความอดกลั้น เป็นตบะอย่างยิ่ง, พระพุทธเจ้าทั้งหลายกล่าวว่านิพพาน เป็นบรมธรรม, ผู้ทำร้ายคน
$ W- O- L1 X& v: A+ Z( g8 H  R$ K, a* j# i& _" m$ R% M% c
อื่น ไม่ชื่อว่าเป็นบรรพชิต,ผู้เบียดเบียนคนอื่น ไม่ชื่อว่าเป็นสมณะการไม่กล่าวร้าย ๑ การไม่ทำร้าย ๑ ความสำรวมในปาฏิโมกข์ ๑ ความเป็นผู้รู้จักประมาณในอาหาร ๑ ที่นั่งนอนอันสงัด ๑ ความเพียรในอธิจิต ๑ นี้เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้ง6 X* ~* c' W* Y$ d7 |
! Y5 x' j3 `. G$ B0 c# ~
หลายที่เข้าใจกันโดยทั่วไป และจำกันได้มาก ก็คือ ความในคาถาแรกที่ว่า ไม่ทำชั่ว ทำแต่ความดี ทำจิตใจให้ผ่องใส7 S' l7 M% C$ O& i" d, h

8 ]  E, R  o% h' d. mสถานที่สำคัญเนื่องด้วยวันมาฆบูชา (พุทธสังเวชนียสถาน)! l0 G5 t+ ]9 e( c. ^
+ {! L! S5 f* Y! J8 H
พระพุทธรูปยืนกลางมณฑลมหาสังฆสันนิบาต ในโบราณสถานวัดเวฬุวันมหาวิหาร เมืองราชคฤห์ รัฐพิหาร อินเดีย (เป็นพระพุทธรูปสร้างใหม่ ปัจจุบันเป็นสถานที่จาริกแสวงบุญสำคัญของชาวพุทธทั่วโลก)เหตุการณ์สำคัญที่เกิดในวันมาฆบูชา เกิด
4 Y) }. y! S& M6 @  c  u$ v8 X' w+ c  c4 Y
ภายในบริเวณที่ตั้งของ "กลุ่มพุทธสถานโบราณวัดเวฬุวันมหาวิหาร" ภายในอาณาบริเวณของวัดเวฬุวันมหาวิหาร ซึ่งลานจาตุรงคสันนิบาตอันเป็นจุดที่เกิดเหตุการณ์สำคัญในวันมาฆบูชานั้น ยังคงเป็นที่ถกเถียงและหาข้อสรุปทาง0 Z- v$ A& \( d! M) m$ Q0 k( R
: R  _  x$ i5 S. C- H4 M( R
โบราณคดีไม่ได้มาจนถึงปัจจุบัน; O1 L! q6 B5 m' T* E) a
' ]  @2 U. t# r2 L" v
วัดเวฬุวันมหาวิหาร
& o$ u4 }) t  v( m$ x: i. ["วัดเวฬุวันมหาวิหาร" เป็นอาราม (วัด) แห่งแรกในพระพุทธศาสนา ตั้งอยู่ใกล้เชิงเขาเวภารบรรพต บนริมฝั่งแม่น้ำสรัสวดีซึ่งมีตโปธาราม (บ่อน้ำร้อนโบราณ) คั่นอยู่ระหว่างกลาง นอกเขตกำแพงเมืองเก่าราชคฤห์ (อดีตเมืองหลวงของแคว้นมคธ) รัฐ, s0 j  t) x' M$ o& \: E! |

" }2 |0 k/ j/ p! Y7 O! aพิหาร ประเทศอินเดียในปัจจุบัน (หรือ แคว้นมคธ ชมพูทวีป ในสมัยพุทธกาล)
2 T0 A0 e# Q4 c7 S1 S1 Z- s/ _6 ~2 J" [. s# }

& A9 `5 w& ]8 w' i
$ ]: \. F0 m5 C- uวัดเวฬุวันในสมัยพุทธกาล
3 p8 j& x" e, N& V: q: sเดิมวัดเวฬุวันเป็นพระราชอุทยานสำหรับเสด็จพระพาสของพระเจ้าพิมพิสาร เป็นสวนป่าไผ่ร่มรื่นมีรั้วรอบและกำแพงเข้าออก เวฬุวันมีอีกชื่อหนึ่งปรากฏในพระสูตรว่า "พระวิหารเวฬุวันกลันทกนิวาปสถาน"หรือ "เวฬุวันกลันทกนิวาป" (สวนป่าไผ่
+ |1 {3 K% p( {* Z- Y. R% n! c- {8 n* Q* j) u- D/ b$ z( D4 A
สถานที่สำหรับให้เหยื่อแก่กระแต) พระเจ้าพิมพิสารได้ถวายพระราชอุทยานแห่งนี้เป็นวัดในพระพุทธศาสนาหลังจากได้สดับพระธรรมเทศนาอนุปุพพิกถาและจตุราริยสัจจ์ ณ พระราชอุทยานลัฏฐิวัน (พระราชอุทยานสวนตาลหนุ่ม) โดยในครั้งนั้น
  t$ `( Q. y) K/ V, R
, R3 l* M9 \; ]5 R0 N  Y; Jพระองค์ได้บรรลุพระโสดาบัน เป็นพระอริยบุคคลในพระพุทธศาสนา และหลังจากการถวายกลันทกนิวาปสถานไม่นาน อารามแห่งนี้ก็ได้ใช้เป็นสถานที่สำหรับพระสงฆ์ประชุมจาตุรงคสันนิบาตครั้งใหญ่ในพระพุทธศาสนา อันเป็นเหตุการณ์สำคัญใน
5 H% D) F$ |- C# o( z! G( I" m) r# z/ _6 D% d" E6 I" p: I$ i
วันมาฆบูชา3 o7 n, t- f3 h. R$ W5 e; Z
9 ?/ b' g- {/ c( u+ A7 E. T3 P
วัดเวฬุวันหลังการปรินิพพาน
$ v) C4 @  q0 G0 P2 V6 N- _หลังพระพุทธเจ้าเสด็จปรินิพพาน วัดเวฬุวันได้รับการดูแลมาตลอด โดยเฉพาะมูลคันธกุฎีที่มีพระสงฆ์เฝ้าดูแลทำการปัดกวาดเช็ดถูปูลาดอาสนะและปฏิบัติต่อสถานที่ ๆ พระพุทธเจ้าเคยประทับอยู่ทุก ๆ แห่ง เหมือนสมัยที่พระพุทธองค์ทรงพระชนม  m2 d0 j* r: _0 r2 A3 E2 V

$ t! |: _- w8 w8 _  cชีพอยู่มิได้ขาด โดยมีการปฏิบัติเช่นนี้ติดต่อกันกว่าพันปี, i- ?0 c/ v& L  t

6 L. t9 ]3 J4 X/ w" w: B( oแต่จากเหตุการณ์ย้ายเมืองหลวงแห่งแคว้นมคธหลายครั้งในช่วง พ.ศ. 70 ที่เริ่มจากอำมาตย์และราษฎรพร้อมใจกันถอดกษัตริย์นาคทัสสก์แห่งราชวงศ์ของพระเจ้าพิมพิสารออกจากพระราชบัลลังก์ และยกสุสูนาคอำมาตย์ซึ่งมีเชื้อสายเจ้าลิจฉวีในกรุง  F) Z. e2 I* y# Z' p- y

$ H5 q8 f0 K) [2 _0 Lเวสาลีแห่งแคว้นวัชชีเก่า ให้เป็นกษัตริย์ตั้งราชวงศ์ใหม่แล้ว พระเจ้าสุสูนาคจึงได้ทำการย้ายเมืองหลวงของแคว้นมคธไปยังเมืองเวสาลีอันเป็นเมืองเดิมของตน และกษัตริย์พระองค์ต่อมาคือพระเจ้ากาลาโศกราช ผู้เป็นพระราชโอรสของพระเจ้าสุสูนาค 3 e3 P3 c/ h" K

, o. b) N+ R9 Hได้ย้ายเมืองหลวงของแคว้นมคธอีก จากเมืองเวสาลีไปยังเมืองปาตลีบุตร ทำให้เมืองราชคฤห์ถูกลดความสำคัญลงและถูกทิ้งร้าง ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้วัดเวฬุวันขาดผู้อุปถัมภ์และถูกทิ้งร้างอย่างสิ้นเชิงในช่วงพันปีถัดมา
4 O( t/ Z& R6 [2 H* w# K# A  F9 j+ Q. w7 k& t6 D' U6 v* ]7 d$ S' h
โดยปรากฏหลักฐานบันทึกของหลวงจีนฟาเหียน (Fa-hsien) ที่ได้เข้ามาสืบศาสนาในพุทธภูมิในช่วงปี พ.ศ. 942 - 947 ในช่วงรัชสมัยของพระเจ้าจันทรคุปต์ที่ ๒ (พระเจ้าวิกรมาทิตย์) แห่งราชวงศ์คุปตะ ซึ่งท่านได้บันทึกไว้ว่า เมืองราชคฤห์อยู่: z4 w0 O6 A1 o' C( f- R7 J5 S) l# K
' k9 a( X* d. v/ g* u2 c- E+ Z
ในสภาพปรักหักพัง แต่ยังทันได้เห็นมูลคันธกุฎีวัดเวฬุวันปรากฏอยู่ และยังคงมีพระภิกษุหลายรูปช่วยกันดูแลรักษาปัดกวาดอยู่เป็นประจำ แต่ไม่ปรากฏว่ามีการบันทึกถึงสถานที่เกิดเหตุการณ์จาตุรงคสันนิบาตแต่ประการใด
5 C/ ^$ w+ W( j+ j( q) O
9 C9 R2 O& F' N6 _$ Vแต่หลังจากนั้นประมาณ 200 ปี วัดเวฬุวันก็ถูกทิ้งร้างไป ตามบันทึกของพระถังซำจั๋ง (Chinese traveler Hiuen-Tsang) ซึ่งได้จาริกมาเมืองราชคฤห์ราวปี พ.ศ. 1300 ซึ่งท่านบันทึกไว้แต่เพียงว่า ท่านได้เห็นแต่เพียงซากมูลคันธกุฎีซึ่งมี* I4 z- R7 i# O- D; x* A( I

# N& c& U2 {" J" S% G1 p6 Mกำแพงและอิฐล้อมรอบอยู่เท่านั้น (ในสมัยนั้นเมืองราชคฤห์โรยราถึงที่สุดแล้ว พระถังซำจั๋งได้แต่เพียงจดตำแหน่งที่ตั้งทิศทางระยะทางของสถูปและโบราณสถานเก่าแก่อื่น ๆ ในเมืองราชคฤห์ไว้มาก ทำให้เป็นประโยชน์แก่นักประวัติศาสตร์และนัก, }3 r4 F6 z/ s
! I5 `1 j/ O- T. V; l
โบราณคดีในการค้นหาโบราณสถานต่าง ๆ ในเมืองราชคฤห์ในปัจจุบัน)
# j! s  M+ V3 O7 n# E6 W+ K9 L+ q7 F+ ?2 p
จุดแสวงบุญและสภาพของวัดเวฬุวันในปัจจุบัน: D. N% l- M8 _  E+ [4 j  F
ปัจจุบันหลังถูกทอดทิ้งเป็นเวลากว่าพันปี และได้รับการบูรณะโดยกองโบราณคดีอินเดียในช่วงที่อินเดียยังเป็นอาณานิคมของอังกฤษ วัดเวฬุวัน ยังคงมีเนินดินโบราณสถานที่ยังไม่ได้ขุดค้นอีกมาก สถานที่สำคัญ ๆ ที่พุทธศาสนิกชนในปัจจุบันนิยม
1 `# L! E7 |9 k: e- \* [6 M6 p9 o- z8 _' X: M, h$ W4 J; X. d8 x
ไปนมัสการคือ "พระมูลคันธกุฎี" ที่ปัจจุบันยังไม่ได้ทำการขุดค้น เนื่องจากมีกุโบร์ของชาวมุสลิมสร้างทับไว้ข้างบนเนินดิน, "สระกลันทกนิวาป" ซึ่งปัจจุบันรัฐบาลอินเดียได้ทำการบูรณะใหม่อย่างสวยงาม, และ "ลานจาตุรงคสันนิบาต" อันเป็นลานเล็ก
6 D7 G5 h% \6 R& K6 D8 b
" P) w: g2 l5 N0 fๆ มีซุ้มประดิษฐานพระพุทธรูปยืนปางประทานพรอยู่กลางซุ้ม ลานนี้เป็นจุดสำคัญที่ชาวพุทธนิยมมาทำการเวียนเทียนสักการะ (ลานนี้เป็นลานที่กองโบราณคดีอินเดียสันนิษฐานว่าพระพุทธองค์ทรงแสดงโอวาทปาฏิโมกข์ในจุดนี้)! A5 P( B% ?0 n- H2 f( o% t

$ M5 u/ @: T- I' cจุดที่เกิดเหตุการณ์สำคัญในวันมาฆบูชา (ลานจาตุรงคสันนิบาต)& n5 J  }# W9 o+ y) a* r( [
ถึงแม้ว่าเหตุการณ์จาตุรงคสันนิบาตจะเป็นเหตุการณ์สำคัญยิ่งที่เกิดในบริเวณวัดเวฬุวันมหาวิหาร แต่ทว่าไม่ปรากฏรายละเอียดในบันทึกของสมณทูตชาวจีนและในพระไตรปิฎกแต่อย่างใดว่าเหตุการณ์ใหญ่นี้เกิดขึ้น ณ จุดใดของวัดเวฬุวัน รวมทั้ง
6 g- m" r: q/ V* d9 l% j! z. [/ ]) \# O( i! S6 m% H1 D
จากการขุดค้นทางโบราณคดีก็ไม่ปรากฏหลักฐานว่ามีการทำเครื่องหมาย (เสาหิน) หรือสถูประบุสถานที่ประชุมจาตุรงคสันนิบาตไว้แต่อย่างใด (ตามปกติแล้วบริเวณที่เกิดเหตุการณ์สำคัญทางพระพุทธศาสนา มักจะพบสถูปโบราณหรือเสาหินพระ1 U0 P  V6 [- c& w+ e+ J3 Y% i
( W& {  F% Y, ?$ s; F8 u' G; A
เจ้าอโศกมหาราชสร้างหรือปักไว้เพื่อเป็นเครื่องหมายสำคัญสำหรับผู้แสวงบุญ) ทำให้ในปัจจุบันไม่สามารถทราบโดยแน่ชัดว่าเหตุการณ์จาตุรงคสันนิบาตเกิดขึ้นในจุดใดของวัด
/ x& l( C+ c( K. Q5 Z; g* h& W+ o: H) G7 x1 |# b5 n
ในปัจจุบันกองโบราณคดีอินเดียได้แต่เพียงสันนิษฐานว่า "เหตุการณ์ดังกล่าวเกิดในบริเวณลานด้านทิศตะวันตกของสระกลันทกนิวาป" (โดยสันนิษฐานเอาจากเอกสารหลักฐานว่าเหตุการณ์ดังกล่าวมีพระสงฆ์ประชุมกันมากถึงสองพันกว่ารูป และ7 O% g  H) `$ d  H4 d: d
( p! G$ O3 C0 \6 [1 r% ?, K0 x% ^4 [
เกิดในช่วงที่พระพุทธองค์พึ่งได้ทรงรับถวายอารามแห่งนี้ การประชุมครั้งนั้นคงยังต้องนั่งประชุมกันตามลานในป่าไผ่ เนื่องจากเสนาสนะหรือโรงธรรมสภาขนาดใหญ่ยังคงไม่ได้สร้างขึ้น และโดยเฉพาะอย่างยิ่งในปัจจุบันลานด้านทิศตะวันตกของสระ
  r: Z9 ^- `  h+ w+ C5 W' t' e1 F$ q* ~2 l
กลันทกนิวาป เป็นลานกว้างลานเดียวในบริเวณวัดที่ไม่มีโบราณสถานอื่นตั้งอยู่) โดยได้นำพระพุทธรูปยืนปางประทานพรไปประดิษฐานไว้บริเวณซุ้มเล็ก ๆ กลางลาน และเรียกว่า "ลานจาตุรงคสันนิบาต" ซึ่งในปัจจุบันก็ยังไม่มีข้อสรุปแน่ชัดว่าลาน
1 b, V; v5 V; h% w4 v6 B; p+ |8 f( |# W3 k4 i7 l( I
จาตุรงคสันนิบาตที่แท้จริงอยู่ในจุดใด และยังคงมีชาวพุทธบางกลุ่มสร้างซุ้มพระพุทธรูปไว้ในบริเวณอื่นของวัดโดยเชื่อว่าจุดที่ตนสร้างนั้นเป็นลานจาตุรงคสันนิบาตที่แท้จริง แต่พุทธศาสนิกชนชาวไทยส่วนใหญ่ก็เชื่อตามข้อสันนิษฐานของกอง
  T: Q' [7 ~; `! N* _
6 \' Y: T9 P" K1 {5 x2 p6 _( C3 Lโบราณคดีอินเดียดังกล่าว โดยนิยมนับถือกันว่าซุ้มพระพุทธรูปกลางลานนี้เป็นจุดสักการะของชาวไทยผู้มาแสวงบุญจุดสำคัญ 1 ใน 2 แห่งของเมืองราชคฤห์ (อีกจุดหนึ่งคือพระมูลคันธกุฎีบนยอดเขาคิชกูฏ)! y" X' T0 m/ l
/ E' @7 M$ I* K" G- O8 {3 Q0 w# E
กิจกรรมต่างๆ ที่ควรปฏิบัติในวันมาฆบูชา. B$ B+ S* _" Z$ {8 ]/ a
; O) o! E) x0 d
การปฎิบัติตนสำหรับพุทธศาสนาในวันนี้ก็คือ การทำบุญ ตักบาตรในตอนเช้า หรือไม่ก็จัดหาอาหารคาวหวานไปทำบุญฟังเทศน์ที่วัด ตอนบ่ายฟังพระแสดงพระธรรมเทศนา ในตอนกลางคืน จะพากันนำดอกไม้ ธูปเทียน ไปที่วัดเพื่อชุมนุมกันทำพิธี2 ~. }" ]8 J' v0 a1 z
) L1 c9 F1 b! M( B. \$ e9 c- I
เวียนเทียน รอบพระอุโบสถ พร้อมกับพระภิกษุสงฆ์โดยเจ้าอาวาสจะนำว่า นะโม ๓ จบ จากนั้นกล่าวคำ ถวาย ดอกไม้ธูปเทียน ทุกคนว่าตาม จบแล้วเดิน เวียนขวา ตลอดเวลาให้ระลึกถึง พระพุทธคุณ พระธรรมคุณ พระสังฆคุณ จนครบ ๓ รอบ 0 M  n1 P% q4 N8 m; d
0 y; t7 \, S& Q' H; p
แล้วนำดอกไม้ ธูปเทียนไปปักบูชาตามที่ทางวัด เตรียมไว้ เป็นอันเสร็จพิธี
& ]8 `! l; T% c! N2 I' ?
& _7 v8 }; R' o1 A' ~3 X' Fขอบคุณข้อมูลจาก : dhammathai.org,วิกิพีเดีย
+ B7 M# v- U  `6 Q5 d
/ q, E& b9 @  ?* |" r) J  ]+ v* `! ?' ^2 _* M

6 a- @  F7 U7 hการถือปฏิบัติวันมาฆบูชาในประเทศไทย! }  b$ k5 O* f5 R6 o3 I
พิธีวันมาฆบูชานี้ เดิมทีเดียวในประเทศไทยไม่เคยทำมาก่อน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงอธิบายไว้ว่าเกิดขึ้นในสมัย พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ โดยทรงถือตามแบบของโบราณบัณฑิตที่" U+ D/ u3 J+ f' p$ V
3 D& C3 n1 z3 Q
ได้นิยมกันว่า วันมาฆะบูรณมี พระจันทร์เสวยฤกษ์มาฆะเต็มบริบูรณ์เป็นวันที่พระอรหันต์สาวกของ พระพุทธเจ้า ๑,๒๕๐ รูป ได้ประชุมกันพร้อมด้วยองค์ ๔ ประการ เรียกว่า
4 U( e5 l9 I" Y$ E! g; k3 O; p: U: M/ W+ q7 Y% h  I9 y
จาตุรงคสันนิบาตพระพุทธเจ้าได้ตรัสเทศนาโอวาทปาติโมกข์ ในที่ประชุมสงฆ์เป็นการ ประชุมใหญ่ และเป็นการอัศจรรย์ในพระพุทธศาสนา นักปราชญ์ จึงถือเอาเหตุนั้นประกอบ การสักการบูชาพระพุทธเจ้าและพระอรหันต์สาวก ๑,๒๕๐ รูปนั้น ให้
4 E/ }# w* d: P8 ~; g. T/ i7 D
2 B. d3 L: }! A6 b4 y; i- a! c# Cเป็นที่ตั้งแห่งความ เลื่อมใสการประกอบพิธีมาฆะบูชา ได้เริ่มในพระบรมมหาราชวังก่อน& L5 w% E! `$ C* X8 q" ~5 p

1 l, R) Y7 F# w) @; K2 P, Wในสมัยรัชกาลที่ ๔ มีพิธีการพระราชกุศลในเวลาเช้า พระสงฆ์ วัดบวรนิเวศวิหารและ วัดราชประดิษฐ์ ๓๐ รูป ฉันในพระอุโบสถ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม เวลาค่ำ เสด็จออกทรงจุด ธูปเทียนเครื่อง มนัสการแล้ว พระสงฆ์สวดทำวัตรเย็นเสร็จแล้ว สวด
' x# o% g: t5 `4 o2 l6 s+ I# e4 n- e# ^. o) ~
มนต์ต่อไปมี สวดคาถาโอวาทปาติโมกข์ด้วยสวดมนต์ จบทรงจุดเทียนรายตามราวรอบพระอุโบสถ ๑,๒๕๐ เล่ม มีการประโคมอีกครั้งหนึ่งแล้วจึงมีการเทศนา โอวาทปาติโมกข์
: _6 K3 C# ~2 ]- e6 C๑ กัณฑ์เป็นทั้งเทศนาภาษาบาลีและ ภาษาไทย เครื่องกัณฑ์ มีจีวรเนื้อดี ๑ ผืน เงิน ๓ ตำลึง และขนมต่าง ๆ เทศนาจบพระสงฆ์ ซึ่งสวดมนต์ ๓๐ รูป สวดรับการประกอบพระราชกุศลเกี่ยวกับ วันมาฆบูชาในสมัยรัชกาลที่ ๔ นั้น พระบาทสมเด็จพระ  q/ ]3 m# w5 D
! p8 X* b' d" j
จอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จะเสด็จออกประกอบพิธีด้วยพระองค์เองทุกปีมิได้ขาด สมัยต่อมามีการเว้นบ้าง เช่น รัชกาลที่ ๕ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้เสด็จออกเองบ้าง มิได้ เสด็จออกเองบ้างเพราะมักเป็นเวลาที่ประสบกับเวลาเสด็จ7 ]3 `* f, z  T

% Q1 m6 Q: l# |# @5 K9 Pประพาส หัวเมืองบ่อย ๆ หากถูกคราวเสด็จไปประพาสบางปะอินหรือพระพุทธบาท พระพุทธฉาย พระปฐมเจดีย์ พระแท่นดงรัง ก็จะทรงประกอบพิธีมาฆบูชา ในสถานที่นั้น ๆ ขึ้นอีก ส่วนหนึ่งต่างหากจากในพระบรมมหาราชวังเดิมทีมีการประกอบพิธี
; S) g4 h2 `/ }# ~$ S5 W( W$ D, b0 h9 ?6 V
ในพระบรมมหาราชวัง ต่อมาก็ขยายออกไป ให้พุทธบริษัทได้ ปฏิบัติตามอย่างเป็นระบบสืบมาจนปัจจุบัน มีการบูชา ด้วยการเวียนเทียน และบำเพ็ญกุศลต่าง ๆ ส่วนกำหนดวันประกอบพิธีมาฆบูชานั้น ปกติตรงกับวันเพ็ญ เดือน ๓ หากปีใด เป็น
* J" a! D* W; t6 v; L5 s8 A
8 y. b6 h+ b8 Kอธิกมาส คือ มีเดือน ๘ สองหนจะเลื่อนไปตรงกับวันเพ็ญเดือน ๔
  e8 F* T5 c" A* `6 h- L
4 Q; Q5 V* V5 }& E
  T; _: m. F! V, i
) T1 a5 u) @' a- |หลักธรรมที่ควรนำไปปฏิบัติ
1 \+ o5 [; a+ q& B3 Wหลักธรรมที่ควรนำไปปฏิบัติได้แก่ โอวาทปาติโมกข์ หมายถึง หลักคำสอนคำสำคัญของพระพุทธศาสนาอันเป็นไปเพื่อป้องกัน และแก้ปัญหาต่าง ๆ ในชีวิตเป็นไปเพื่อความหลุดพ้น หรือคำสอน อันเป็นหัวใจพระพุทธศาสนา หลักธรรมประกอบด้วย $ x) Y! M+ q  q

9 G9 Q9 Q$ w1 Cหลักการ ๓ อุดมการณ์ ๔ วิธีการ ๖ ดังนี้( K1 m4 }* Y9 S

1 [5 b0 S5 b9 |7 k" v8 p9 Y- `หลักการ ๓4 E2 T" ?- ^; J9 ]  _
๑. การไม่ทำบาปทั้งปวง ได้แก่การงดเว้น การลด ละเลิก ทำบาปทั้งปวง ซึ่งได้แก่ อกุศลกรรมบถ ๑๐ ทางแห่งความชั่ว มีสิบประการ อันเป็น
' c4 b( Y$ u( ?% d2 D" U  B& H& jความชั่วทางกาย ทางวาจา และทางใจ ความชั่วทางกาย ได้แก่ การฆ่าสัตว์ การลักทรัพย์ การประพฤติ ผิดในกาม# g) t8 S# {. v+ `6 K# k) N1 A
ความชั่วทางวาจา ได้แก่ การพูดเท็จ การพูดส่อเสียด การพูดเพ้อเจ้อ
/ |+ R- \! f9 a  C) cความชั่วทางใจ ได้แก่ การอยากได้สมบัติของผู้อื่น การผูกพยาบาท และความเห็นผิดจากทำนองคลองธรรม! k& J! [9 l9 K
$ d- |8 X- L% r$ ~7 q  \
๒. การทำกุศลให้ถึงพร้อม ได้แก่ การทำความดีทุกอย่างซึ่งได้แก่ กุศลกรรมบถ ๑๐ เป็นแบบของการทำฝ่ายดีมี ๑๐ อย่าง อันเป็นความดีทางกาย ทางวาจาและทางใจ
' V$ s: B& ^& K8 R: }4 z) P4 V: U: M0 S  @" y- ^! a
ความดีทางกาย ได้แก่ การไม่ฆ่าสัตว์ ไม่ทำร้ายเบียดเบียนผู้อื่นมีแต่ช่วยเหลือเกื้อกูลกัน การไม่ถือเอาสิ่งของที่เจ้าของเขาไม่ได้ให้ มาเป็นของตน มีความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ และการไม่ประพฤติผิดในกาม
* g5 j/ C) h& \การทำความดีทางวาจา ได้แก่ การไม่พูดเท็จ ไม่พูดส่อเสียด ไม่พูดคำหยาบ และไม่พูดเพ้อเจ้อพูดแต่คำจริง พูดคำอ่อนหวานพูดคำให้เกิดความสามัคคีและพูดถูกกาลเทศะ
0 n/ V6 T* N) e2 p/ s! l4 R2 ?การทำความดีทางใจ ได้แก่ การไม่โลภอยากได้ของของผู้อื่นมีแต่คิดเสียสละ การไม่ผูกอาฆาตพยาบาทมีแต่คิดเมตตาและ ปราถนาดีและมีความเห็นความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้อง ตามทำนองคลองธรรม เช่น เห็นว่าทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว
$ ~% L4 X" G7 M: v5 h! n
  Z1 d; j8 M1 d) ?) L๓. การทำจิตให้ผ่องใส ได้แก่ การทำจิตของตนให้ผ่องใส ปราศจากนวรณ์ซึ่งเป็นเครื่องขัดขวางจิตไม่ให้เข้าถึงความสงบ มี ๕ ประการ ได้แก่% L2 Y; H& k% R0 Z+ o

/ R9 x6 _( [* w8 H- @% S๑. ความพอใจในกาม (กามฉันทะ)* e9 E# m' x; x: d3 {, c
๒. ความอาฆาตพยาบาท (พยาบาท)' v; A6 @: ?2 G+ G" J" g
๓. ความหดหู่ท้อแท้ ง่วงเหงาหาวนอน (ถีนะมิทธะ)
4 d/ d- M/ a3 ]4 [9 i/ v, B. P๔. ความฟุ้งซ่าน รำคาญ (อุทธัจจะกุกกุจจะ) และ9 U& d, s- Z- B5 w
๕. ความลังเลสงสัย (วิกิจฉา) เช่น สงสัยในการทำความดีความชั่ว ว่ามีผลจริงหรือไม่ วิธีการทำจิตให้ปฏิบัติสมถะผ่องใส ที่แท้จริงเกิดขึ้นจากการละบาปทั้งปวง ด้วยการถือศืลและบำเพ็ญกุศล ให้ถึงพร้อมด้วยการ และวิปัสสนา จนได้บรรลุอรหัตผล
* ?9 u9 m- A3 Y6 u/ r& Y7 i8 m& g9 L& j) J% k; w+ V$ P
อันเป็นความผ่องใสที่แท้จริง
$ B) o7 u( }! z& e% s) R' ^7 F: H" B' I
อุดมการณ์ ๔
; K3 r3 I+ S' j8 `๑. ความอดทน ได้แก่ ความอดกลั้น ไม่ทำบาปทั้งทางกาย วาจา ใจ1 d) p2 x% a5 ?: E
๒. ความไม่เบียดเบียน ได้แก่ การงดเว้นจากการทำร้าย รบกวน หรือ เบียดเบียนผู้อื่น$ l1 P0 ?2 l, q6 ^/ N) I. C- |% P
๓. ความสงบ ได้แก่ ปฏิบัติตนให้สงบทั้งทางกาย ทางวาจา และทางใจ" R0 ?. b/ e: T( V
๔. นิพพาน ได้แก่ การดับทุกข์ ซึ่งเป็นเป้าหมายสูงสุดในพระพุทธศาสนาเกิดขึ้นได้จาการดำเนินชีวิตตามมรรคมีองค์ ๘
6 h: u& R6 y" [; Q/ Z, g. a9 i+ s
: g) k9 p" ]) p  g3 \; mวิธีการ ๖
  I  X/ p; @. O๑. ไม่ว่าร้าย ได้แก่ ไม่กล่าวให้ร้ายหรือ กล่าวโจมตีใคร& z( i* j) S" C0 z: m- t
๒. ไม่ทำร้าย ได้แก่ ไม่เบียดเบียนผู้อื่น6 K; ?0 l! w$ ]
๓. สำรวมในปาติโมกข์ ได้แก่ ความเคารพระเบียบวินัย กฎกติกา กฎหมาย รวมทั้งขนบธรรมเนียมประเพณีอันดีของสังคม* l4 K7 b  D- e8 q
๔. รู้จักประมาณ ได้แก่ รู้จักความพอดีในการบริโภคอาหารหรือการใช้สอยสิ่งต่าง ๆ; e' V) I; S# G2 ]; v4 ~  i7 h2 K* C
๕. อยู่ในสถานที่ที่สงัด ได้แก่ อยู่ในสถานที่สงบมีสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสม
0 o* r7 n6 `, T, |, t๖. ฝึกหัดจิตใจให้สงบ ได้แก่ฝึกหัดชำระจิตให้สงบมีสุขภาพคุณภาพและประสิทธิ7 R$ X+ }1 O; f
ภาพที่ดี0 j( Q# X1 w: g! u9 H! \

7 G) {- M1 l0 i+ I0 f  Q$ f2 sขอบคุณข้อมูลจาก : dhammajak.net/budday/maka.php: M; h8 L$ o6 @$ q5 E2 @0 _4 U

$ D; w: L. {2 @" E, Z. z! r2 b( xที่มา : http://campus.sanook.com/910849/วันมาฆบูชา/