วันมาฆบูชา

วันมาฆบูชา
* y: n5 @' B! Q+ I3 a* v
% A1 X/ |) d: \: C' v* b6 z$ f! R5 \

7 I3 J# X5 c8 f' l' W( l& qความหมายวันมาฆบูชา: j1 @. l! ]% \. p0 k. p
วันมาฆบูชา หมายถึง การบูชา ในวันเพ็ญเดือน ๓ เนื่องในโอกาสคล้าย วันที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงโอวาทปาติโมกข์
$ B( h, Q( A6 |
6 k8 J7 S+ O2 {ความสำคัญวันมาฆบูชา$ ~% ~( ?) [2 r; C, g
วันมาฆบูชา เป็นวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๓ มีเหตุการณ์อัศจรรย์ที่ พระสงฆ์สาวกของพระพุทธเจ้าจำนวน ๑,๒๕๐ รูป มาเฝ้าพระพุทธเจ้า ณ วัดเวฬุวัน เมืองราชคฤห์ แคว้นมคธ โดยมิได้นัดหมายกันพระสงฆ์ ทั้งหมดเป็นพระอรหันต์
& t# K& Q! ~/ c3 v; z4 L8 t9 c( {8 G6 ?; r, D; Z* ?
ผู้ได้อภิญญา ๖และเป็นผู้ที่ได้รับการอุปสมบท โดยตรงจากพระพุทธเจ้า ในวันนี้พระพุทธเจ้าได้ทรงแสดงโอวาทปาติโมกข์ ในที่ประชุมสงฆ์เหล่านั้น ซึ่งเป็นทั้งหลักการอุดมการณ์และวิธีการปฏิบัติที่ นำไปใช้ได้ทุกสังคม มีเนื้อหา โดยสรุปคือให้ละ: G0 l, l! |- Z: L

; Z: y$ S+ v: {% T8 W; E% d, Q& s$ Yความชั่วทุกชนิด ทำความดี ให้ถึงพร้อมและทำจิตใจให้ผ่องใส
: t+ O. b: M% T, U, `
1 W; _" B) T+ ^3 Xประวัติความเป็นมาวันมาฆบูชา
$ D, c/ [9 N6 w* Y  X๑. ส่วนที่เกี่ยวกับพระพุทธเจ้า หลังจากพระพุทธเจ้าตรัสรู้ได้ ๙ เดือนขณะนั้นเมื่อเสร็จพุทธกิจแสดงธรรมที่ถ้ำสุกรขาตาแล้ว เสด็จมาประทับที่วัดเวฬุวัน เมืองราชคฤห์ แคว้นมคธ ประเทศอินเดียในปัจจุบัน วันนั้นตรงกับวันเพ็ญ เดือนมาฆะหรือเดือน
8 v( F1 ~" i5 Y0 Y
& ~. C1 a) S" X๓ในเวลาบ่ายพระอรหันต์สาวกของพระพุทธเจ้า มาประชุม พร้อมกัน ณ ที่ประทับของพระพุทธเจ้า นับเป็นเหตุอัศจรรย์ ที่มีองค์ประกอบสำคัญ ๔ ประการ เรียกว่าว่า วันจาตุรงคสันนิบาต9 x% Y" H1 g5 t

) m' G: \* w/ u0 X: uคำว่า "จาตุรงคสันนิบาต" แยกศัพท์ได้ดังนี้ คือ6 J! t- @4 J" M) x

, E* x! S, ~2 x# l7 G4 H"จาตุร" แปลว่า ๔ " e/ ]0 s& x; Y, J! r6 C# S
"องค์" แปลว่า ส่วน
6 _% I# Q" w. B$ B7 I- o5 m5 ?"สันนิบาต" แปลว่า ประชุม
1 i- h, w0 t; lฉะนั้นจาตุรงคสันนิบาตจึงหมายความว่า "การประชุมด้วยองค์ ๔" กล่าวคือมีเหตุการณ์พิเศษที่เกิดขึ้นพร้อมกันในวันนี้ คือ
: `* r( S3 |5 `) r/ n7 t0 _( N* g9 \+ K; j: z9 q1 M: G8 J
1. เป็นวันที่ พระสงฆ์สาวกของพระพุทธเจ้า จำนวน ๑,๒๕๐ รูป มาประชุมพร้อมกันที่เวฬุวันวิหารในกรุงราชคฤห์ โดยมิได้นัดหมาย8 O+ Z0 L8 @" y' e& b4 J: H" X
9 [3 ]$ V& k, }. A! y5 ?
2. พระภิกษุสงฆ์เหล่านี้ล้วนเป็น "เอหิภิกขุอุปสัมปทา" คือเป็นผู้ที่ได้รับการอุปสมบทโดยตรงจากพระพุทธเจ้าทั้งสิ้น
  o3 I0 E2 k- o, O* @0 x* T$ N, g. |5 |
3. พระภิกษุสงฆ์ทุกองค์ที่ได้มาประชุมในครั้งนี้ ล้วนแต่เป็นผุ้ได้บรรลุพระอรหันต์แล้วทุก ๆองค์
! e; z$ M' |% T  p. d- t
7 e; r9 J2 l  q4. เป็นวันที่พระจันทร์เต็มดวงกำลังเสวยมาฆฤกษ
7 i7 F1 O# ^9 n1 b& {& c
7 o& [  e: W& eประวัติวันมาฆบูชา
3 e( k7 L' D$ {+ q/ _/ e
* P" W' y' O& i4 ?: Oมูลเหตุ) G. V3 K1 ~: {7 D( p7 d6 C  W
หลังจากพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ตรัสรู้ในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 และได้ทรงประกาศพระศาสนาและส่งพระอรหันตสาวกออกไปจาริกเพื่อเผยแพร่พระพุทธศาสนายังสถานที่ต่าง ๆ ล่วงแล้วได้ 9 เดือน ในวันที่ใกล้พระจันทร์เสวยมาฆฤกษ์ (วันขึ้น 15 ค่ำ + C9 z9 r# w; r1 v

8 ^; D; w+ h9 C  l3 S, R; I1 l% Kเดือน 3) พระอรหันต์ทั้งหลายเหล่านั้นต่างได้ระลึกว่า วันนี้เป็นวันสำคัญของศาสนาพราหมณ์ อันเป็นศาสนาของตนอยู่เดิม ก่อนที่จะหันมานับถือพระธรรมวินัยของพระพุทธเจ้า และในลัทธิศาสนาเดิมนั้นเมื่อถึงวันเพ็ญเดือนมาฆะ เหล่าผู้ศรัทธา
7 H" ~& h# x4 z' _' P6 w) Q% t/ N
* u/ Q* G" B( C# ]# ?พราหมณลัทธินิยมนับถือกันว่าวันนี้เป็นวันศิวาราตรี โดยจะทำการบูชาพระศิวะด้วยการลอยบาปหรือล้างบาปด้วยน้ำ แต่มาบัดนี้ตนได้เลิกลัทธิเดิมหันมานับถือพระธรรมวินัยของพระพุทธเจ้าแล้ว จึงควรเดินทางไปเข้าเฝ้าบูชาฟังพระสัทธรรมจาก
8 \% }8 V5 Q$ n/ P# E# p% P5 W# O( V2 I3 v# i7 c
พระพุทธเจ้า พระอรหันต์เหล่านั้นซึ่งเคยปฏิบัติศิวาราตรีอยู่เดิม จึงพร้อมใจกันไปเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าโดยมิได้นัดหมาย
& d1 ~! g% Q& H
4 D: A8 N" s) W( N+ iมีผู้กล่าวว่า สาเหตุสำคัญที่ทำให้พระสาวกทั้ง 1,250 องค์มาประชุมพร้อมกันโดยมิได้นัดหมาย มาจากในวันเพ็ญเดือน 3 ตามคติพราหมณ์ เป็นวันพิธีศิวาราตรี พระสาวกเหล่านั้นซึ่งเคยนับถือศาสนาพราหมณ์มาก่อนจึงได้เปลี่ยนจากการรวมตัว% G* _: h, s  m0 ]

$ T6 ^- ^' T( }9 c+ [' d9 A) xกันทำพิธีชำระบาปตามพิธีพราหมณ์ มารวมกันเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าแทน1 |2 l* V( d! u4 x9 ?8 I& z

# f5 Y# d! q) U8 A9 Q7 g
9 D7 V4 F& L" J# N( ]
) o9 s( {2 I# q) aโอวาทปาฏิโมกข์
& B, w# e' T# u# _1 }2 v5 Lหลักคำสอนสำคัญของพระพุทธศาสนา หรือคำสอนอันเป็นหัวใจของพระพุทธศาสนา ได้แก่ พระพุทธพจน์ ๓ คาถากึ่ง ที่พระพุทธเจ้าตรัสแก่พระอรหันต์ ๑,๒๕๐ รูป ผู้ไปประชุมกันโดยมิได้นัดหมาย ณ พระเวฬุวนาราม ในวันเพ็ญเดือน ๓ ที่เราเรียก3 d- ~. w$ k& z- f% m5 ?( X
4 f; ]. @8 z) F7 w
กันว่าวันมาฆบูชา (ถรรถกถากล่าวว่า พระพุทธเจ้าทรงแสดงโอวาทปาฏิโมกข์นี้ แก่ที่ประชุมสงฆ์ตลอดมา เป็นเวลา ๒๐ พรรษา ก่อนที่จะโปรดให้สวดปาฏิโมกข์อย่างปัจจุบันนี้แทนต่อมา), คาถาโอวาทปาฏิโมกข์ มีดังนี้ (โอวาทปาติโมกข์ ก็เขียน). G; g0 X" e! }- Y$ F

& z0 _  z2 E6 Yสพฺพปาปสฺส อกรณํกุสลสฺสูปสมฺปทา
( F" V6 J* V# }' K. wสจิตฺตปริโยทปนํเอตํ พุทธาน สาสนํฯ
0 m& I' k  o( b% D0 uขนฺตี ปรมํ ตโป ตีติกฺขา3 q! b' V+ u" O' ?) X
นิพฺพานํ ปรมํ วทนฺติ พุทฺธา- e) B* i, o+ Y8 i% a1 @2 F
น หิ ปพฺพชิโต ปรูปฆาตี/ {" I/ C; U: c, v% O9 C7 {, k
สมโณ โหติ ปรํ วิเหฐยนฺโตฯ' m" K! U# X- q8 D
อนูปวาโท อนูปฆาโต ปาติโมกฺเข จ สํวโร9 \. o+ z) ~$ F0 j) e+ @
มตฺตญฺญุตา จ ภตฺตสฺมึ ปนฺตญฺจ สยนาสนํ
6 c. U, _. d( i  Uอธิจิตฺเต จ อาโยโค เอตํ พุทฺธาน สาสนํฯ
% ~5 A+ d9 N' K# _
4 W0 Z; w1 n8 C8 kแปล : การไม่ทำความชั่วทั้งปวง ๑ การบำเพ็ญแต่ความดี ๑ การทำจิตของตนให้ผ่องใส ๑ นี้เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ขันติ คือความอดกลั้น เป็นตบะอย่างยิ่ง, พระพุทธเจ้าทั้งหลายกล่าวว่านิพพาน เป็นบรมธรรม, ผู้ทำร้ายคน/ h% S8 O2 F7 \+ J' z
0 J0 b0 Y, w3 I, `5 e, K& i
อื่น ไม่ชื่อว่าเป็นบรรพชิต,ผู้เบียดเบียนคนอื่น ไม่ชื่อว่าเป็นสมณะการไม่กล่าวร้าย ๑ การไม่ทำร้าย ๑ ความสำรวมในปาฏิโมกข์ ๑ ความเป็นผู้รู้จักประมาณในอาหาร ๑ ที่นั่งนอนอันสงัด ๑ ความเพียรในอธิจิต ๑ นี้เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้ง9 ]  y: V  R! t0 ^9 q9 P- u

- u9 W- j- \4 o+ C* V6 d+ m) Qหลายที่เข้าใจกันโดยทั่วไป และจำกันได้มาก ก็คือ ความในคาถาแรกที่ว่า ไม่ทำชั่ว ทำแต่ความดี ทำจิตใจให้ผ่องใส
& m/ M& O( o$ G! ^8 w" i3 ^' X9 N0 T8 G2 B/ ]) I2 _7 N
สถานที่สำคัญเนื่องด้วยวันมาฆบูชา (พุทธสังเวชนียสถาน)% v' ^7 D3 j! V
) {7 |- }& |7 `
พระพุทธรูปยืนกลางมณฑลมหาสังฆสันนิบาต ในโบราณสถานวัดเวฬุวันมหาวิหาร เมืองราชคฤห์ รัฐพิหาร อินเดีย (เป็นพระพุทธรูปสร้างใหม่ ปัจจุบันเป็นสถานที่จาริกแสวงบุญสำคัญของชาวพุทธทั่วโลก)เหตุการณ์สำคัญที่เกิดในวันมาฆบูชา เกิด& G, ]$ L4 }' {7 u2 n# h* ^+ Q: {
% h0 |, {7 @% ^  j5 k
ภายในบริเวณที่ตั้งของ "กลุ่มพุทธสถานโบราณวัดเวฬุวันมหาวิหาร" ภายในอาณาบริเวณของวัดเวฬุวันมหาวิหาร ซึ่งลานจาตุรงคสันนิบาตอันเป็นจุดที่เกิดเหตุการณ์สำคัญในวันมาฆบูชานั้น ยังคงเป็นที่ถกเถียงและหาข้อสรุปทาง( u0 R* e% m  v& E

% H! m" p- T+ Y2 J8 U' N# |1 `โบราณคดีไม่ได้มาจนถึงปัจจุบัน
; K) G" \- y7 i" C% k4 n. J" m5 w0 m) q! F
วัดเวฬุวันมหาวิหาร* t) |) a* L  Y) y0 Z
"วัดเวฬุวันมหาวิหาร" เป็นอาราม (วัด) แห่งแรกในพระพุทธศาสนา ตั้งอยู่ใกล้เชิงเขาเวภารบรรพต บนริมฝั่งแม่น้ำสรัสวดีซึ่งมีตโปธาราม (บ่อน้ำร้อนโบราณ) คั่นอยู่ระหว่างกลาง นอกเขตกำแพงเมืองเก่าราชคฤห์ (อดีตเมืองหลวงของแคว้นมคธ) รัฐ( B7 J5 S3 |# E# l" I/ O

* @; Y5 Y5 B  l  Aพิหาร ประเทศอินเดียในปัจจุบัน (หรือ แคว้นมคธ ชมพูทวีป ในสมัยพุทธกาล)( D0 `( Z) h& F% N7 c

! j' N( @# s) A
# Y2 u$ [7 u9 J& `/ ?5 e5 ?
8 S0 g5 U0 E" w+ ~วัดเวฬุวันในสมัยพุทธกาล
: P4 U4 `' q% G7 A* B0 F) Uเดิมวัดเวฬุวันเป็นพระราชอุทยานสำหรับเสด็จพระพาสของพระเจ้าพิมพิสาร เป็นสวนป่าไผ่ร่มรื่นมีรั้วรอบและกำแพงเข้าออก เวฬุวันมีอีกชื่อหนึ่งปรากฏในพระสูตรว่า "พระวิหารเวฬุวันกลันทกนิวาปสถาน"หรือ "เวฬุวันกลันทกนิวาป" (สวนป่าไผ่
! X1 s6 T, v- a3 D* L6 m, r9 n- t, Z) _
สถานที่สำหรับให้เหยื่อแก่กระแต) พระเจ้าพิมพิสารได้ถวายพระราชอุทยานแห่งนี้เป็นวัดในพระพุทธศาสนาหลังจากได้สดับพระธรรมเทศนาอนุปุพพิกถาและจตุราริยสัจจ์ ณ พระราชอุทยานลัฏฐิวัน (พระราชอุทยานสวนตาลหนุ่ม) โดยในครั้งนั้น0 d2 S+ O" p5 v- X/ v  \+ U; T" H

% w' @/ m1 X8 h: N5 V7 Lพระองค์ได้บรรลุพระโสดาบัน เป็นพระอริยบุคคลในพระพุทธศาสนา และหลังจากการถวายกลันทกนิวาปสถานไม่นาน อารามแห่งนี้ก็ได้ใช้เป็นสถานที่สำหรับพระสงฆ์ประชุมจาตุรงคสันนิบาตครั้งใหญ่ในพระพุทธศาสนา อันเป็นเหตุการณ์สำคัญใน, `: u" o: B& F! F

2 g  R& J# Q* }, ?( _# [วันมาฆบูชา( p0 W2 Z0 E% W2 G  ^% t  q
* _* A- _# |  N; \! f
วัดเวฬุวันหลังการปรินิพพาน
- a3 Z9 P, T+ b- y0 e7 Eหลังพระพุทธเจ้าเสด็จปรินิพพาน วัดเวฬุวันได้รับการดูแลมาตลอด โดยเฉพาะมูลคันธกุฎีที่มีพระสงฆ์เฝ้าดูแลทำการปัดกวาดเช็ดถูปูลาดอาสนะและปฏิบัติต่อสถานที่ ๆ พระพุทธเจ้าเคยประทับอยู่ทุก ๆ แห่ง เหมือนสมัยที่พระพุทธองค์ทรงพระชนม3 n6 S* `" _  ?  P4 z! u

! ]$ E& ^2 V. t" D7 p0 _ชีพอยู่มิได้ขาด โดยมีการปฏิบัติเช่นนี้ติดต่อกันกว่าพันปี- ]# u5 ?. }4 `5 u
+ R0 A- H, @# f8 H5 V$ P) K) U* F
แต่จากเหตุการณ์ย้ายเมืองหลวงแห่งแคว้นมคธหลายครั้งในช่วง พ.ศ. 70 ที่เริ่มจากอำมาตย์และราษฎรพร้อมใจกันถอดกษัตริย์นาคทัสสก์แห่งราชวงศ์ของพระเจ้าพิมพิสารออกจากพระราชบัลลังก์ และยกสุสูนาคอำมาตย์ซึ่งมีเชื้อสายเจ้าลิจฉวีในกรุง
7 o' J9 }1 I9 D
8 E! M: i: _+ ?7 @เวสาลีแห่งแคว้นวัชชีเก่า ให้เป็นกษัตริย์ตั้งราชวงศ์ใหม่แล้ว พระเจ้าสุสูนาคจึงได้ทำการย้ายเมืองหลวงของแคว้นมคธไปยังเมืองเวสาลีอันเป็นเมืองเดิมของตน และกษัตริย์พระองค์ต่อมาคือพระเจ้ากาลาโศกราช ผู้เป็นพระราชโอรสของพระเจ้าสุสูนาค & U5 \/ ^7 G6 m" U; d/ S6 q

. t6 }/ c0 T" ?& kได้ย้ายเมืองหลวงของแคว้นมคธอีก จากเมืองเวสาลีไปยังเมืองปาตลีบุตร ทำให้เมืองราชคฤห์ถูกลดความสำคัญลงและถูกทิ้งร้าง ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้วัดเวฬุวันขาดผู้อุปถัมภ์และถูกทิ้งร้างอย่างสิ้นเชิงในช่วงพันปีถัดมา
) T& H, z' ^! x' F6 M& S+ a  Y7 v0 E- \( M
โดยปรากฏหลักฐานบันทึกของหลวงจีนฟาเหียน (Fa-hsien) ที่ได้เข้ามาสืบศาสนาในพุทธภูมิในช่วงปี พ.ศ. 942 - 947 ในช่วงรัชสมัยของพระเจ้าจันทรคุปต์ที่ ๒ (พระเจ้าวิกรมาทิตย์) แห่งราชวงศ์คุปตะ ซึ่งท่านได้บันทึกไว้ว่า เมืองราชคฤห์อยู่
3 S6 v% v( n0 ]" ]: ~* g) i6 Q5 n) w! h
ในสภาพปรักหักพัง แต่ยังทันได้เห็นมูลคันธกุฎีวัดเวฬุวันปรากฏอยู่ และยังคงมีพระภิกษุหลายรูปช่วยกันดูแลรักษาปัดกวาดอยู่เป็นประจำ แต่ไม่ปรากฏว่ามีการบันทึกถึงสถานที่เกิดเหตุการณ์จาตุรงคสันนิบาตแต่ประการใด  H: v8 |6 j+ m$ E) \

2 B5 S, l" o' n- |แต่หลังจากนั้นประมาณ 200 ปี วัดเวฬุวันก็ถูกทิ้งร้างไป ตามบันทึกของพระถังซำจั๋ง (Chinese traveler Hiuen-Tsang) ซึ่งได้จาริกมาเมืองราชคฤห์ราวปี พ.ศ. 1300 ซึ่งท่านบันทึกไว้แต่เพียงว่า ท่านได้เห็นแต่เพียงซากมูลคันธกุฎีซึ่งมี7 n# s& H$ j, B" W3 g
( L6 a% e/ x6 L! a6 M1 k& Z; Z" ^
กำแพงและอิฐล้อมรอบอยู่เท่านั้น (ในสมัยนั้นเมืองราชคฤห์โรยราถึงที่สุดแล้ว พระถังซำจั๋งได้แต่เพียงจดตำแหน่งที่ตั้งทิศทางระยะทางของสถูปและโบราณสถานเก่าแก่อื่น ๆ ในเมืองราชคฤห์ไว้มาก ทำให้เป็นประโยชน์แก่นักประวัติศาสตร์และนัก; d& ~8 g+ k. h2 o
6 d1 Q4 Z' r2 y$ Q! e6 c" _( O# `( ^* ^
โบราณคดีในการค้นหาโบราณสถานต่าง ๆ ในเมืองราชคฤห์ในปัจจุบัน)
& ?0 N( u" r: G( F+ `( f$ r4 ^( Y6 V1 h3 w- @* L/ M6 v7 J3 q5 y2 }
จุดแสวงบุญและสภาพของวัดเวฬุวันในปัจจุบัน: z4 L; n4 h1 Q/ I/ v1 a! ]2 G
ปัจจุบันหลังถูกทอดทิ้งเป็นเวลากว่าพันปี และได้รับการบูรณะโดยกองโบราณคดีอินเดียในช่วงที่อินเดียยังเป็นอาณานิคมของอังกฤษ วัดเวฬุวัน ยังคงมีเนินดินโบราณสถานที่ยังไม่ได้ขุดค้นอีกมาก สถานที่สำคัญ ๆ ที่พุทธศาสนิกชนในปัจจุบันนิยม
% w( [0 I2 [: e4 M1 O6 M' W7 i
" P& P" `- |" ^: r* Dไปนมัสการคือ "พระมูลคันธกุฎี" ที่ปัจจุบันยังไม่ได้ทำการขุดค้น เนื่องจากมีกุโบร์ของชาวมุสลิมสร้างทับไว้ข้างบนเนินดิน, "สระกลันทกนิวาป" ซึ่งปัจจุบันรัฐบาลอินเดียได้ทำการบูรณะใหม่อย่างสวยงาม, และ "ลานจาตุรงคสันนิบาต" อันเป็นลานเล็ก
- w" N$ N! r- J  N# |; o$ }( E' N* Y% L+ R0 C+ ^" N2 T
ๆ มีซุ้มประดิษฐานพระพุทธรูปยืนปางประทานพรอยู่กลางซุ้ม ลานนี้เป็นจุดสำคัญที่ชาวพุทธนิยมมาทำการเวียนเทียนสักการะ (ลานนี้เป็นลานที่กองโบราณคดีอินเดียสันนิษฐานว่าพระพุทธองค์ทรงแสดงโอวาทปาฏิโมกข์ในจุดนี้)
+ T! l" b: l7 z: T1 b/ ?" U( \  Q1 E3 B( `" g0 [: d
จุดที่เกิดเหตุการณ์สำคัญในวันมาฆบูชา (ลานจาตุรงคสันนิบาต)
. r. U9 q5 E  z% |ถึงแม้ว่าเหตุการณ์จาตุรงคสันนิบาตจะเป็นเหตุการณ์สำคัญยิ่งที่เกิดในบริเวณวัดเวฬุวันมหาวิหาร แต่ทว่าไม่ปรากฏรายละเอียดในบันทึกของสมณทูตชาวจีนและในพระไตรปิฎกแต่อย่างใดว่าเหตุการณ์ใหญ่นี้เกิดขึ้น ณ จุดใดของวัดเวฬุวัน รวมทั้ง) u+ T$ B4 Y) B
+ r8 s' L/ P! Z6 _
จากการขุดค้นทางโบราณคดีก็ไม่ปรากฏหลักฐานว่ามีการทำเครื่องหมาย (เสาหิน) หรือสถูประบุสถานที่ประชุมจาตุรงคสันนิบาตไว้แต่อย่างใด (ตามปกติแล้วบริเวณที่เกิดเหตุการณ์สำคัญทางพระพุทธศาสนา มักจะพบสถูปโบราณหรือเสาหินพระ, ]- P! S' v4 M6 h0 `, l8 R

& p) Q4 v7 ~+ H5 eเจ้าอโศกมหาราชสร้างหรือปักไว้เพื่อเป็นเครื่องหมายสำคัญสำหรับผู้แสวงบุญ) ทำให้ในปัจจุบันไม่สามารถทราบโดยแน่ชัดว่าเหตุการณ์จาตุรงคสันนิบาตเกิดขึ้นในจุดใดของวัด& T; a, r+ t  y3 ~

/ |' n! J1 [9 \; V/ E- E- V& S, Nในปัจจุบันกองโบราณคดีอินเดียได้แต่เพียงสันนิษฐานว่า "เหตุการณ์ดังกล่าวเกิดในบริเวณลานด้านทิศตะวันตกของสระกลันทกนิวาป" (โดยสันนิษฐานเอาจากเอกสารหลักฐานว่าเหตุการณ์ดังกล่าวมีพระสงฆ์ประชุมกันมากถึงสองพันกว่ารูป และ
/ w  n8 G* }8 D; Y3 C2 K! X! Y( O
' P! \/ x  c/ i* G4 Z6 A4 Fเกิดในช่วงที่พระพุทธองค์พึ่งได้ทรงรับถวายอารามแห่งนี้ การประชุมครั้งนั้นคงยังต้องนั่งประชุมกันตามลานในป่าไผ่ เนื่องจากเสนาสนะหรือโรงธรรมสภาขนาดใหญ่ยังคงไม่ได้สร้างขึ้น และโดยเฉพาะอย่างยิ่งในปัจจุบันลานด้านทิศตะวันตกของสระ
0 x3 \0 ~5 Z& i3 ~; _7 n1 \; ^4 c/ l4 N7 t1 W+ w9 R' \
กลันทกนิวาป เป็นลานกว้างลานเดียวในบริเวณวัดที่ไม่มีโบราณสถานอื่นตั้งอยู่) โดยได้นำพระพุทธรูปยืนปางประทานพรไปประดิษฐานไว้บริเวณซุ้มเล็ก ๆ กลางลาน และเรียกว่า "ลานจาตุรงคสันนิบาต" ซึ่งในปัจจุบันก็ยังไม่มีข้อสรุปแน่ชัดว่าลาน
' K* t+ p. W9 O
, r7 X2 Q; @/ O' c7 Nจาตุรงคสันนิบาตที่แท้จริงอยู่ในจุดใด และยังคงมีชาวพุทธบางกลุ่มสร้างซุ้มพระพุทธรูปไว้ในบริเวณอื่นของวัดโดยเชื่อว่าจุดที่ตนสร้างนั้นเป็นลานจาตุรงคสันนิบาตที่แท้จริง แต่พุทธศาสนิกชนชาวไทยส่วนใหญ่ก็เชื่อตามข้อสันนิษฐานของกอง
% q/ X5 @7 @5 m! M
! L: R6 U% L# u1 D+ o  E* b8 Iโบราณคดีอินเดียดังกล่าว โดยนิยมนับถือกันว่าซุ้มพระพุทธรูปกลางลานนี้เป็นจุดสักการะของชาวไทยผู้มาแสวงบุญจุดสำคัญ 1 ใน 2 แห่งของเมืองราชคฤห์ (อีกจุดหนึ่งคือพระมูลคันธกุฎีบนยอดเขาคิชกูฏ)8 G5 ~8 ~: \0 W% }2 Q
5 g) k' \% `# O0 Q
กิจกรรมต่างๆ ที่ควรปฏิบัติในวันมาฆบูชา
& l* n; h! r! T; M* y
4 V+ J0 I& h% W- M การปฎิบัติตนสำหรับพุทธศาสนาในวันนี้ก็คือ การทำบุญ ตักบาตรในตอนเช้า หรือไม่ก็จัดหาอาหารคาวหวานไปทำบุญฟังเทศน์ที่วัด ตอนบ่ายฟังพระแสดงพระธรรมเทศนา ในตอนกลางคืน จะพากันนำดอกไม้ ธูปเทียน ไปที่วัดเพื่อชุมนุมกันทำพิธี1 G. ^4 ~- l8 H
6 s: a. a$ y( y; ?. a
เวียนเทียน รอบพระอุโบสถ พร้อมกับพระภิกษุสงฆ์โดยเจ้าอาวาสจะนำว่า นะโม ๓ จบ จากนั้นกล่าวคำ ถวาย ดอกไม้ธูปเทียน ทุกคนว่าตาม จบแล้วเดิน เวียนขวา ตลอดเวลาให้ระลึกถึง พระพุทธคุณ พระธรรมคุณ พระสังฆคุณ จนครบ ๓ รอบ ! b  l8 C1 F2 V! i- R  d

( v/ D3 H! e; V% a6 K0 Aแล้วนำดอกไม้ ธูปเทียนไปปักบูชาตามที่ทางวัด เตรียมไว้ เป็นอันเสร็จพิธี
: p, Y" ~# j# y
2 x5 A$ o0 g7 q- o( h: yขอบคุณข้อมูลจาก : dhammathai.org,วิกิพีเดีย
7 y$ `# d' v* g  y' }8 N9 V& A7 g/ D$ h, l2 ?, E  Q- }1 B
$ h: }/ ]$ g. d8 N5 O$ F: d& H8 f
3 L0 T+ }) i5 G, Q. N
การถือปฏิบัติวันมาฆบูชาในประเทศไทย" F% x; y. H+ c' t) Q& B
พิธีวันมาฆบูชานี้ เดิมทีเดียวในประเทศไทยไม่เคยทำมาก่อน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงอธิบายไว้ว่าเกิดขึ้นในสมัย พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ โดยทรงถือตามแบบของโบราณบัณฑิตที่
+ Y3 h1 Z$ s3 u, v  m- i; ~9 A$ D% j/ r$ n/ P5 \* v7 J) N9 M
ได้นิยมกันว่า วันมาฆะบูรณมี พระจันทร์เสวยฤกษ์มาฆะเต็มบริบูรณ์เป็นวันที่พระอรหันต์สาวกของ พระพุทธเจ้า ๑,๒๕๐ รูป ได้ประชุมกันพร้อมด้วยองค์ ๔ ประการ เรียกว่า
2 h3 `; b2 O/ Q+ m2 S
  r* _. |/ u4 ?9 zจาตุรงคสันนิบาตพระพุทธเจ้าได้ตรัสเทศนาโอวาทปาติโมกข์ ในที่ประชุมสงฆ์เป็นการ ประชุมใหญ่ และเป็นการอัศจรรย์ในพระพุทธศาสนา นักปราชญ์ จึงถือเอาเหตุนั้นประกอบ การสักการบูชาพระพุทธเจ้าและพระอรหันต์สาวก ๑,๒๕๐ รูปนั้น ให้8 N. M3 i( |$ J; ^/ F

* x1 j0 y2 |( M2 }8 o/ }" yเป็นที่ตั้งแห่งความ เลื่อมใสการประกอบพิธีมาฆะบูชา ได้เริ่มในพระบรมมหาราชวังก่อน" t$ I! c2 b2 Z5 Z

  D; y9 L8 e2 `) T! uในสมัยรัชกาลที่ ๔ มีพิธีการพระราชกุศลในเวลาเช้า พระสงฆ์ วัดบวรนิเวศวิหารและ วัดราชประดิษฐ์ ๓๐ รูป ฉันในพระอุโบสถ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม เวลาค่ำ เสด็จออกทรงจุด ธูปเทียนเครื่อง มนัสการแล้ว พระสงฆ์สวดทำวัตรเย็นเสร็จแล้ว สวด
8 S6 ^& t1 q3 u: P4 p: D
' A  k2 ^  w- x0 o& `! W. Eมนต์ต่อไปมี สวดคาถาโอวาทปาติโมกข์ด้วยสวดมนต์ จบทรงจุดเทียนรายตามราวรอบพระอุโบสถ ๑,๒๕๐ เล่ม มีการประโคมอีกครั้งหนึ่งแล้วจึงมีการเทศนา โอวาทปาติโมกข์
& a1 D: k( \0 z# s3 m๑ กัณฑ์เป็นทั้งเทศนาภาษาบาลีและ ภาษาไทย เครื่องกัณฑ์ มีจีวรเนื้อดี ๑ ผืน เงิน ๓ ตำลึง และขนมต่าง ๆ เทศนาจบพระสงฆ์ ซึ่งสวดมนต์ ๓๐ รูป สวดรับการประกอบพระราชกุศลเกี่ยวกับ วันมาฆบูชาในสมัยรัชกาลที่ ๔ นั้น พระบาทสมเด็จพระ
3 O6 S' f3 G/ W: p9 S$ c$ b' ^4 }0 U4 e
จอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จะเสด็จออกประกอบพิธีด้วยพระองค์เองทุกปีมิได้ขาด สมัยต่อมามีการเว้นบ้าง เช่น รัชกาลที่ ๕ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้เสด็จออกเองบ้าง มิได้ เสด็จออกเองบ้างเพราะมักเป็นเวลาที่ประสบกับเวลาเสด็จ
( K( g5 l2 S" y6 k' v+ u6 r2 k
, I9 R. \, V, B$ cประพาส หัวเมืองบ่อย ๆ หากถูกคราวเสด็จไปประพาสบางปะอินหรือพระพุทธบาท พระพุทธฉาย พระปฐมเจดีย์ พระแท่นดงรัง ก็จะทรงประกอบพิธีมาฆบูชา ในสถานที่นั้น ๆ ขึ้นอีก ส่วนหนึ่งต่างหากจากในพระบรมมหาราชวังเดิมทีมีการประกอบพิธี, K* S# i3 y) D% \; d
) {+ m, D* I' K+ K) f7 \* y$ w$ L
ในพระบรมมหาราชวัง ต่อมาก็ขยายออกไป ให้พุทธบริษัทได้ ปฏิบัติตามอย่างเป็นระบบสืบมาจนปัจจุบัน มีการบูชา ด้วยการเวียนเทียน และบำเพ็ญกุศลต่าง ๆ ส่วนกำหนดวันประกอบพิธีมาฆบูชานั้น ปกติตรงกับวันเพ็ญ เดือน ๓ หากปีใด เป็น' Y- I+ Y2 R" J9 r
2 \% h1 J# J# L# H5 w2 I
อธิกมาส คือ มีเดือน ๘ สองหนจะเลื่อนไปตรงกับวันเพ็ญเดือน ๔, W) |- K3 ~8 L2 k

. U' w* F4 @$ z& [1 `; l9 S0 ~
/ }6 d* @$ q) ^$ ~) i; a( L
$ ?0 s; W4 c6 i( ^% qหลักธรรมที่ควรนำไปปฏิบัติ- ]5 L: _* x- M1 n  s, f
หลักธรรมที่ควรนำไปปฏิบัติได้แก่ โอวาทปาติโมกข์ หมายถึง หลักคำสอนคำสำคัญของพระพุทธศาสนาอันเป็นไปเพื่อป้องกัน และแก้ปัญหาต่าง ๆ ในชีวิตเป็นไปเพื่อความหลุดพ้น หรือคำสอน อันเป็นหัวใจพระพุทธศาสนา หลักธรรมประกอบด้วย
4 U) h& k' `4 J2 u
: C; r" U* s* E6 j- L9 z$ U9 jหลักการ ๓ อุดมการณ์ ๔ วิธีการ ๖ ดังนี้
& K6 ]1 T" N1 e" O
& @( j; d; Q2 Yหลักการ ๓8 t# ]1 I9 Y" O9 V3 h
๑. การไม่ทำบาปทั้งปวง ได้แก่การงดเว้น การลด ละเลิก ทำบาปทั้งปวง ซึ่งได้แก่ อกุศลกรรมบถ ๑๐ ทางแห่งความชั่ว มีสิบประการ อันเป็น2 B4 ?' C; Q+ }/ v
ความชั่วทางกาย ทางวาจา และทางใจ ความชั่วทางกาย ได้แก่ การฆ่าสัตว์ การลักทรัพย์ การประพฤติ ผิดในกาม
, S; Z* X9 m2 `8 E2 a: m( {ความชั่วทางวาจา ได้แก่ การพูดเท็จ การพูดส่อเสียด การพูดเพ้อเจ้อ 4 ^8 C+ R; l5 Q; Y, F
ความชั่วทางใจ ได้แก่ การอยากได้สมบัติของผู้อื่น การผูกพยาบาท และความเห็นผิดจากทำนองคลองธรรม
" y( Y2 q0 \0 W  Q; P2 i+ p: W' l
4 U) O/ X! W8 s+ ?9 ]; i2 Z๒. การทำกุศลให้ถึงพร้อม ได้แก่ การทำความดีทุกอย่างซึ่งได้แก่ กุศลกรรมบถ ๑๐ เป็นแบบของการทำฝ่ายดีมี ๑๐ อย่าง อันเป็นความดีทางกาย ทางวาจาและทางใจ
- o* D7 R/ _' t, q5 u, g+ K
5 [% p2 n% [7 ~& W5 t# w# ]8 ?ความดีทางกาย ได้แก่ การไม่ฆ่าสัตว์ ไม่ทำร้ายเบียดเบียนผู้อื่นมีแต่ช่วยเหลือเกื้อกูลกัน การไม่ถือเอาสิ่งของที่เจ้าของเขาไม่ได้ให้ มาเป็นของตน มีความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ และการไม่ประพฤติผิดในกาม
" q& K7 w' p* h% Dการทำความดีทางวาจา ได้แก่ การไม่พูดเท็จ ไม่พูดส่อเสียด ไม่พูดคำหยาบ และไม่พูดเพ้อเจ้อพูดแต่คำจริง พูดคำอ่อนหวานพูดคำให้เกิดความสามัคคีและพูดถูกกาลเทศะ# U4 i* \  O0 d. \0 @7 X; {3 w
การทำความดีทางใจ ได้แก่ การไม่โลภอยากได้ของของผู้อื่นมีแต่คิดเสียสละ การไม่ผูกอาฆาตพยาบาทมีแต่คิดเมตตาและ ปราถนาดีและมีความเห็นความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้อง ตามทำนองคลองธรรม เช่น เห็นว่าทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว: b" z" L2 }) y$ u
/ J* v: ]; c3 z% C
๓. การทำจิตให้ผ่องใส ได้แก่ การทำจิตของตนให้ผ่องใส ปราศจากนวรณ์ซึ่งเป็นเครื่องขัดขวางจิตไม่ให้เข้าถึงความสงบ มี ๕ ประการ ได้แก่
1 h7 ?6 }. }+ J3 \1 Y$ ~5 ]8 G4 ]1 ]6 W) Z, n5 N8 s( ^0 w
๑. ความพอใจในกาม (กามฉันทะ)
8 ~7 ]! E" s! @' K( A! ^  X๒. ความอาฆาตพยาบาท (พยาบาท)4 L+ L% Y% {$ a
๓. ความหดหู่ท้อแท้ ง่วงเหงาหาวนอน (ถีนะมิทธะ)
6 Z1 j1 A& ?% z4 Q; x๔. ความฟุ้งซ่าน รำคาญ (อุทธัจจะกุกกุจจะ) และ# R; R# g1 c& |
๕. ความลังเลสงสัย (วิกิจฉา) เช่น สงสัยในการทำความดีความชั่ว ว่ามีผลจริงหรือไม่ วิธีการทำจิตให้ปฏิบัติสมถะผ่องใส ที่แท้จริงเกิดขึ้นจากการละบาปทั้งปวง ด้วยการถือศืลและบำเพ็ญกุศล ให้ถึงพร้อมด้วยการ และวิปัสสนา จนได้บรรลุอรหัตผล
: q4 _" c1 j  c1 f6 _' N
2 A* ^+ U- ?% X: q# [5 b0 rอันเป็นความผ่องใสที่แท้จริง* R: r( a. \! W( P5 N

$ P6 w2 S1 G  J; u9 S/ A: D# Bอุดมการณ์ ๔, u) x/ }3 r5 f, i4 h
๑. ความอดทน ได้แก่ ความอดกลั้น ไม่ทำบาปทั้งทางกาย วาจา ใจ
4 O$ t' _3 }3 D๒. ความไม่เบียดเบียน ได้แก่ การงดเว้นจากการทำร้าย รบกวน หรือ เบียดเบียนผู้อื่น( \) \% n. o- N# v+ v9 J
๓. ความสงบ ได้แก่ ปฏิบัติตนให้สงบทั้งทางกาย ทางวาจา และทางใจ5 _+ b- S) ]8 q: H2 A4 L: L
๔. นิพพาน ได้แก่ การดับทุกข์ ซึ่งเป็นเป้าหมายสูงสุดในพระพุทธศาสนาเกิดขึ้นได้จาการดำเนินชีวิตตามมรรคมีองค์ ๘: S1 w/ W4 h2 }' x, q; \
% Y8 {( v0 S+ j, L' L8 \7 W- e  U9 t
วิธีการ ๖
; E) O7 ^- D) [% \; j๑. ไม่ว่าร้าย ได้แก่ ไม่กล่าวให้ร้ายหรือ กล่าวโจมตีใคร
9 u  o  l1 Y" k๒. ไม่ทำร้าย ได้แก่ ไม่เบียดเบียนผู้อื่น, R0 p1 k+ D  K+ _+ h0 C8 L
๓. สำรวมในปาติโมกข์ ได้แก่ ความเคารพระเบียบวินัย กฎกติกา กฎหมาย รวมทั้งขนบธรรมเนียมประเพณีอันดีของสังคม) A$ }( E6 j/ F- b, f* `2 @
๔. รู้จักประมาณ ได้แก่ รู้จักความพอดีในการบริโภคอาหารหรือการใช้สอยสิ่งต่าง ๆ6 U# _, q  ?8 U7 V" [) T' S% K
๕. อยู่ในสถานที่ที่สงัด ได้แก่ อยู่ในสถานที่สงบมีสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสม! ~1 V, P/ ^9 d' c+ j
๖. ฝึกหัดจิตใจให้สงบ ได้แก่ฝึกหัดชำระจิตให้สงบมีสุขภาพคุณภาพและประสิทธิ2 ]( s- T% Z8 l2 B
ภาพที่ดี. @4 r/ F4 p7 t1 ]4 T! d! n. l6 e
2 m1 }  z2 o# M; N2 K
ขอบคุณข้อมูลจาก : dhammajak.net/budday/maka.php! N) g5 P& l7 a
4 l& J4 z0 i: K4 Z. a4 q8 F- j
ที่มา : http://campus.sanook.com/910849/วันมาฆบูชา/