วันมาฆบูชา

วันมาฆบูชา) c* H1 s9 a* j
* Q2 q! }$ E! K" s# f3 x9 @
2 M, G2 a2 O# k4 G4 U( F( l

' R$ |% d4 ]' gความหมายวันมาฆบูชา
+ P* h& a. ~- A# m  oวันมาฆบูชา หมายถึง การบูชา ในวันเพ็ญเดือน ๓ เนื่องในโอกาสคล้าย วันที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงโอวาทปาติโมกข์3 ?* n3 f  Z( r0 ~" ?* g

# E5 Q+ h9 C- Tความสำคัญวันมาฆบูชา3 P/ |, o! m9 Y2 r- \) r$ l
วันมาฆบูชา เป็นวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๓ มีเหตุการณ์อัศจรรย์ที่ พระสงฆ์สาวกของพระพุทธเจ้าจำนวน ๑,๒๕๐ รูป มาเฝ้าพระพุทธเจ้า ณ วัดเวฬุวัน เมืองราชคฤห์ แคว้นมคธ โดยมิได้นัดหมายกันพระสงฆ์ ทั้งหมดเป็นพระอรหันต์6 ?# X: h+ u( b& K

. Q6 m9 q- P  ?) b( {/ Z, `ผู้ได้อภิญญา ๖และเป็นผู้ที่ได้รับการอุปสมบท โดยตรงจากพระพุทธเจ้า ในวันนี้พระพุทธเจ้าได้ทรงแสดงโอวาทปาติโมกข์ ในที่ประชุมสงฆ์เหล่านั้น ซึ่งเป็นทั้งหลักการอุดมการณ์และวิธีการปฏิบัติที่ นำไปใช้ได้ทุกสังคม มีเนื้อหา โดยสรุปคือให้ละ# `1 s; E6 W2 b% p/ o/ Q! Z: J

" D1 \# {3 q( i# l$ b) l* X4 Qความชั่วทุกชนิด ทำความดี ให้ถึงพร้อมและทำจิตใจให้ผ่องใส
# Z# S& n1 @. X7 |% A
) x) m" Z" v5 W) o1 \+ r7 C9 ~ประวัติความเป็นมาวันมาฆบูชา/ P: Q( N2 \$ s3 O7 Q2 S
๑. ส่วนที่เกี่ยวกับพระพุทธเจ้า หลังจากพระพุทธเจ้าตรัสรู้ได้ ๙ เดือนขณะนั้นเมื่อเสร็จพุทธกิจแสดงธรรมที่ถ้ำสุกรขาตาแล้ว เสด็จมาประทับที่วัดเวฬุวัน เมืองราชคฤห์ แคว้นมคธ ประเทศอินเดียในปัจจุบัน วันนั้นตรงกับวันเพ็ญ เดือนมาฆะหรือเดือน
4 u/ S0 c; j/ |7 q6 p$ q( s! u3 f0 O; c6 q* u4 v9 }2 q* j4 F2 L
๓ในเวลาบ่ายพระอรหันต์สาวกของพระพุทธเจ้า มาประชุม พร้อมกัน ณ ที่ประทับของพระพุทธเจ้า นับเป็นเหตุอัศจรรย์ ที่มีองค์ประกอบสำคัญ ๔ ประการ เรียกว่าว่า วันจาตุรงคสันนิบาต2 ]% `( M7 B) o3 l) H4 m
" c8 l) n6 m: F) ]1 Q( H
คำว่า "จาตุรงคสันนิบาต" แยกศัพท์ได้ดังนี้ คือ
7 M4 `; a8 I& r
2 v) H# \6 C& u" z# I; j"จาตุร" แปลว่า ๔
# G: }+ N0 O( E7 S: {- ?"องค์" แปลว่า ส่วน - t$ W0 Z0 A" t  O* Z
"สันนิบาต" แปลว่า ประชุม ) Q3 y, Q0 H7 Z$ s5 J0 i6 \- @
ฉะนั้นจาตุรงคสันนิบาตจึงหมายความว่า "การประชุมด้วยองค์ ๔" กล่าวคือมีเหตุการณ์พิเศษที่เกิดขึ้นพร้อมกันในวันนี้ คือ
" }( r7 F7 o( S6 x
; J) i) ?. ^  H; `" C1. เป็นวันที่ พระสงฆ์สาวกของพระพุทธเจ้า จำนวน ๑,๒๕๐ รูป มาประชุมพร้อมกันที่เวฬุวันวิหารในกรุงราชคฤห์ โดยมิได้นัดหมาย- Z' o& i! c3 {4 p/ d: F, v+ D5 y

" I9 ~# F9 t5 S% @, S0 Y+ O2. พระภิกษุสงฆ์เหล่านี้ล้วนเป็น "เอหิภิกขุอุปสัมปทา" คือเป็นผู้ที่ได้รับการอุปสมบทโดยตรงจากพระพุทธเจ้าทั้งสิ้น: T. K7 Q! ^$ ~

: T5 x0 E) C% a! E& t. a/ j2 w. O3. พระภิกษุสงฆ์ทุกองค์ที่ได้มาประชุมในครั้งนี้ ล้วนแต่เป็นผุ้ได้บรรลุพระอรหันต์แล้วทุก ๆองค์
# a: ~- u$ |4 k: u; T3 t& J4 x! B2 Z0 T/ Q6 l8 e8 M8 Q
4. เป็นวันที่พระจันทร์เต็มดวงกำลังเสวยมาฆฤกษ- E/ R1 e$ x: B& X/ b

- K, X; h" J# \% kประวัติวันมาฆบูชา# o# u7 A) p- A8 x7 c" O- O7 O5 I

# P6 a/ y" {& C+ ?, Vมูลเหตุ3 e1 j! c* s* \* n. F. c5 ^. |) U
หลังจากพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ตรัสรู้ในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 และได้ทรงประกาศพระศาสนาและส่งพระอรหันตสาวกออกไปจาริกเพื่อเผยแพร่พระพุทธศาสนายังสถานที่ต่าง ๆ ล่วงแล้วได้ 9 เดือน ในวันที่ใกล้พระจันทร์เสวยมาฆฤกษ์ (วันขึ้น 15 ค่ำ
: Z+ y. G) B6 X6 E# L
) Y; j4 L; G9 u) j- K2 Pเดือน 3) พระอรหันต์ทั้งหลายเหล่านั้นต่างได้ระลึกว่า วันนี้เป็นวันสำคัญของศาสนาพราหมณ์ อันเป็นศาสนาของตนอยู่เดิม ก่อนที่จะหันมานับถือพระธรรมวินัยของพระพุทธเจ้า และในลัทธิศาสนาเดิมนั้นเมื่อถึงวันเพ็ญเดือนมาฆะ เหล่าผู้ศรัทธา
' s8 Z4 p" g0 a/ e7 ]  w; k5 t  Y6 d6 d. _& m; s* Y
พราหมณลัทธินิยมนับถือกันว่าวันนี้เป็นวันศิวาราตรี โดยจะทำการบูชาพระศิวะด้วยการลอยบาปหรือล้างบาปด้วยน้ำ แต่มาบัดนี้ตนได้เลิกลัทธิเดิมหันมานับถือพระธรรมวินัยของพระพุทธเจ้าแล้ว จึงควรเดินทางไปเข้าเฝ้าบูชาฟังพระสัทธรรมจาก
) V" K* j$ t- E- {1 Y6 v" u( }) B: x4 j
พระพุทธเจ้า พระอรหันต์เหล่านั้นซึ่งเคยปฏิบัติศิวาราตรีอยู่เดิม จึงพร้อมใจกันไปเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าโดยมิได้นัดหมาย
( ^# h2 a0 j% V5 E% T5 s, q* f& \. l
มีผู้กล่าวว่า สาเหตุสำคัญที่ทำให้พระสาวกทั้ง 1,250 องค์มาประชุมพร้อมกันโดยมิได้นัดหมาย มาจากในวันเพ็ญเดือน 3 ตามคติพราหมณ์ เป็นวันพิธีศิวาราตรี พระสาวกเหล่านั้นซึ่งเคยนับถือศาสนาพราหมณ์มาก่อนจึงได้เปลี่ยนจากการรวมตัว
  w; z' E7 r7 d6 i* v1 c2 n" J& L, T3 O5 H  O8 E" h
กันทำพิธีชำระบาปตามพิธีพราหมณ์ มารวมกันเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าแทน8 d6 x1 E; U1 P1 A) A! l

' ]+ G  ?/ l4 r1 t
4 d' Y# k9 w% T( g  w
5 {7 U; ~, `8 ?0 \% M7 I0 G/ P1 ~4 ~& Sโอวาทปาฏิโมกข์
) F% ~3 M) Y$ N5 f+ @- wหลักคำสอนสำคัญของพระพุทธศาสนา หรือคำสอนอันเป็นหัวใจของพระพุทธศาสนา ได้แก่ พระพุทธพจน์ ๓ คาถากึ่ง ที่พระพุทธเจ้าตรัสแก่พระอรหันต์ ๑,๒๕๐ รูป ผู้ไปประชุมกันโดยมิได้นัดหมาย ณ พระเวฬุวนาราม ในวันเพ็ญเดือน ๓ ที่เราเรียก! O2 R, L- X* f7 o8 A

4 e8 _! Y, l, U. D1 s( ^กันว่าวันมาฆบูชา (ถรรถกถากล่าวว่า พระพุทธเจ้าทรงแสดงโอวาทปาฏิโมกข์นี้ แก่ที่ประชุมสงฆ์ตลอดมา เป็นเวลา ๒๐ พรรษา ก่อนที่จะโปรดให้สวดปาฏิโมกข์อย่างปัจจุบันนี้แทนต่อมา), คาถาโอวาทปาฏิโมกข์ มีดังนี้ (โอวาทปาติโมกข์ ก็เขียน)
  O" l4 ]) n- d: Z+ X* o6 ]! K* y" n5 w8 d# @; x
สพฺพปาปสฺส อกรณํกุสลสฺสูปสมฺปทา
6 P. q: Y) k% t: L2 wสจิตฺตปริโยทปนํเอตํ พุทธาน สาสนํฯ, G3 E9 L1 B; r  b' c
ขนฺตี ปรมํ ตโป ตีติกฺขา
, N# X* a) L5 ]9 J1 N% Cนิพฺพานํ ปรมํ วทนฺติ พุทฺธา
; F  @7 O- N4 f& Y5 Aน หิ ปพฺพชิโต ปรูปฆาตี
$ `/ ]4 ~, Q8 U+ ^/ Q5 ?" rสมโณ โหติ ปรํ วิเหฐยนฺโตฯ
# w, O5 `; o$ T1 |9 O4 T, ~อนูปวาโท อนูปฆาโต ปาติโมกฺเข จ สํวโร
7 L- i" ?0 e3 u- g6 Gมตฺตญฺญุตา จ ภตฺตสฺมึ ปนฺตญฺจ สยนาสนํ/ g2 S0 h: B* j) x. f( Z
อธิจิตฺเต จ อาโยโค เอตํ พุทฺธาน สาสนํฯ
4 ^" z6 E8 Y& O0 }, j4 d% Q; z( s. V/ r3 l" S4 K
แปล : การไม่ทำความชั่วทั้งปวง ๑ การบำเพ็ญแต่ความดี ๑ การทำจิตของตนให้ผ่องใส ๑ นี้เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ขันติ คือความอดกลั้น เป็นตบะอย่างยิ่ง, พระพุทธเจ้าทั้งหลายกล่าวว่านิพพาน เป็นบรมธรรม, ผู้ทำร้ายคน; d9 U/ Q, U/ O# N+ B6 b% O0 r

" d9 m5 R" \2 Aอื่น ไม่ชื่อว่าเป็นบรรพชิต,ผู้เบียดเบียนคนอื่น ไม่ชื่อว่าเป็นสมณะการไม่กล่าวร้าย ๑ การไม่ทำร้าย ๑ ความสำรวมในปาฏิโมกข์ ๑ ความเป็นผู้รู้จักประมาณในอาหาร ๑ ที่นั่งนอนอันสงัด ๑ ความเพียรในอธิจิต ๑ นี้เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้ง' T7 y8 O3 m* Y$ T

2 J5 k0 E" v0 c5 h4 Dหลายที่เข้าใจกันโดยทั่วไป และจำกันได้มาก ก็คือ ความในคาถาแรกที่ว่า ไม่ทำชั่ว ทำแต่ความดี ทำจิตใจให้ผ่องใส
: S8 [( j6 L/ d7 ?2 `) ?
  M* g  U& J3 U- ~0 E  Y8 w3 fสถานที่สำคัญเนื่องด้วยวันมาฆบูชา (พุทธสังเวชนียสถาน)2 p3 Y0 F; t* n9 y: n$ O' y. R/ W

% q) I) ?+ C0 ~พระพุทธรูปยืนกลางมณฑลมหาสังฆสันนิบาต ในโบราณสถานวัดเวฬุวันมหาวิหาร เมืองราชคฤห์ รัฐพิหาร อินเดีย (เป็นพระพุทธรูปสร้างใหม่ ปัจจุบันเป็นสถานที่จาริกแสวงบุญสำคัญของชาวพุทธทั่วโลก)เหตุการณ์สำคัญที่เกิดในวันมาฆบูชา เกิด
  d0 {" k2 h6 ]' N
4 t/ J$ c3 i( j+ j% D( _' m( ~ภายในบริเวณที่ตั้งของ "กลุ่มพุทธสถานโบราณวัดเวฬุวันมหาวิหาร" ภายในอาณาบริเวณของวัดเวฬุวันมหาวิหาร ซึ่งลานจาตุรงคสันนิบาตอันเป็นจุดที่เกิดเหตุการณ์สำคัญในวันมาฆบูชานั้น ยังคงเป็นที่ถกเถียงและหาข้อสรุปทาง
* j% H9 K- o& k4 R1 A
4 x' e9 l5 Y7 e( i7 uโบราณคดีไม่ได้มาจนถึงปัจจุบัน
9 P7 _  S; p3 G2 X' D) k" d( L$ s5 l% F( s4 b9 W) X2 R$ O2 d
วัดเวฬุวันมหาวิหาร
) Q3 F# g8 v& a, A: h% ^# J"วัดเวฬุวันมหาวิหาร" เป็นอาราม (วัด) แห่งแรกในพระพุทธศาสนา ตั้งอยู่ใกล้เชิงเขาเวภารบรรพต บนริมฝั่งแม่น้ำสรัสวดีซึ่งมีตโปธาราม (บ่อน้ำร้อนโบราณ) คั่นอยู่ระหว่างกลาง นอกเขตกำแพงเมืองเก่าราชคฤห์ (อดีตเมืองหลวงของแคว้นมคธ) รัฐ
4 L$ n" R# e" y% n/ D6 _) Y6 D& U$ s, T/ K$ [* k5 M6 L4 O  f
พิหาร ประเทศอินเดียในปัจจุบัน (หรือ แคว้นมคธ ชมพูทวีป ในสมัยพุทธกาล)+ d  B* ^! }6 _9 M, v

6 P0 c* I  b( s7 R% a6 M7 u% c8 u. P# C! q
* z* V# Q2 X' ~; C7 t
วัดเวฬุวันในสมัยพุทธกาล
4 P6 q  I" m* s3 ~( ^4 }3 cเดิมวัดเวฬุวันเป็นพระราชอุทยานสำหรับเสด็จพระพาสของพระเจ้าพิมพิสาร เป็นสวนป่าไผ่ร่มรื่นมีรั้วรอบและกำแพงเข้าออก เวฬุวันมีอีกชื่อหนึ่งปรากฏในพระสูตรว่า "พระวิหารเวฬุวันกลันทกนิวาปสถาน"หรือ "เวฬุวันกลันทกนิวาป" (สวนป่าไผ่) c* |  Z- i: k# j; C4 D- ]; j" {
* E4 _) H) Z; T+ Y( E( p
สถานที่สำหรับให้เหยื่อแก่กระแต) พระเจ้าพิมพิสารได้ถวายพระราชอุทยานแห่งนี้เป็นวัดในพระพุทธศาสนาหลังจากได้สดับพระธรรมเทศนาอนุปุพพิกถาและจตุราริยสัจจ์ ณ พระราชอุทยานลัฏฐิวัน (พระราชอุทยานสวนตาลหนุ่ม) โดยในครั้งนั้น5 M- q2 o- _; U) f! i: Q
$ T. B- Z( q; ^9 u
พระองค์ได้บรรลุพระโสดาบัน เป็นพระอริยบุคคลในพระพุทธศาสนา และหลังจากการถวายกลันทกนิวาปสถานไม่นาน อารามแห่งนี้ก็ได้ใช้เป็นสถานที่สำหรับพระสงฆ์ประชุมจาตุรงคสันนิบาตครั้งใหญ่ในพระพุทธศาสนา อันเป็นเหตุการณ์สำคัญใน
' Z& F& X$ j% _7 o! [" @! g3 F
0 @& H; S. @2 ~! ~0 l9 Rวันมาฆบูชา
. ~& A, H; `/ Q$ D0 n' O$ S/ x
( N5 i. a. z, h+ dวัดเวฬุวันหลังการปรินิพพาน4 G9 K% m1 d) b- N0 O3 Y8 Y. v
หลังพระพุทธเจ้าเสด็จปรินิพพาน วัดเวฬุวันได้รับการดูแลมาตลอด โดยเฉพาะมูลคันธกุฎีที่มีพระสงฆ์เฝ้าดูแลทำการปัดกวาดเช็ดถูปูลาดอาสนะและปฏิบัติต่อสถานที่ ๆ พระพุทธเจ้าเคยประทับอยู่ทุก ๆ แห่ง เหมือนสมัยที่พระพุทธองค์ทรงพระชนม
) ]) W, \! l5 [
5 U  C1 I# L7 o& uชีพอยู่มิได้ขาด โดยมีการปฏิบัติเช่นนี้ติดต่อกันกว่าพันปี0 K/ N/ c* X0 o- N/ j0 P
, Z) f2 {8 g1 L4 x5 K# l( n
แต่จากเหตุการณ์ย้ายเมืองหลวงแห่งแคว้นมคธหลายครั้งในช่วง พ.ศ. 70 ที่เริ่มจากอำมาตย์และราษฎรพร้อมใจกันถอดกษัตริย์นาคทัสสก์แห่งราชวงศ์ของพระเจ้าพิมพิสารออกจากพระราชบัลลังก์ และยกสุสูนาคอำมาตย์ซึ่งมีเชื้อสายเจ้าลิจฉวีในกรุง- k+ z! s) G% k. O; y
* w, p0 g$ K5 _# p3 c+ t3 }
เวสาลีแห่งแคว้นวัชชีเก่า ให้เป็นกษัตริย์ตั้งราชวงศ์ใหม่แล้ว พระเจ้าสุสูนาคจึงได้ทำการย้ายเมืองหลวงของแคว้นมคธไปยังเมืองเวสาลีอันเป็นเมืองเดิมของตน และกษัตริย์พระองค์ต่อมาคือพระเจ้ากาลาโศกราช ผู้เป็นพระราชโอรสของพระเจ้าสุสูนาค 5 O, O. ]8 m8 R3 G  S. ~6 K
- z: W) h7 X" `1 L& l
ได้ย้ายเมืองหลวงของแคว้นมคธอีก จากเมืองเวสาลีไปยังเมืองปาตลีบุตร ทำให้เมืองราชคฤห์ถูกลดความสำคัญลงและถูกทิ้งร้าง ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้วัดเวฬุวันขาดผู้อุปถัมภ์และถูกทิ้งร้างอย่างสิ้นเชิงในช่วงพันปีถัดมา0 ~; N9 ]3 k7 u' ^

; K( d* o8 R: n* S  B' c: Iโดยปรากฏหลักฐานบันทึกของหลวงจีนฟาเหียน (Fa-hsien) ที่ได้เข้ามาสืบศาสนาในพุทธภูมิในช่วงปี พ.ศ. 942 - 947 ในช่วงรัชสมัยของพระเจ้าจันทรคุปต์ที่ ๒ (พระเจ้าวิกรมาทิตย์) แห่งราชวงศ์คุปตะ ซึ่งท่านได้บันทึกไว้ว่า เมืองราชคฤห์อยู่5 f# M! R# c! E( ]% c/ m
# s, i$ z, t) w9 B( b
ในสภาพปรักหักพัง แต่ยังทันได้เห็นมูลคันธกุฎีวัดเวฬุวันปรากฏอยู่ และยังคงมีพระภิกษุหลายรูปช่วยกันดูแลรักษาปัดกวาดอยู่เป็นประจำ แต่ไม่ปรากฏว่ามีการบันทึกถึงสถานที่เกิดเหตุการณ์จาตุรงคสันนิบาตแต่ประการใด
$ e; q: r7 ?. @( I& D
/ R, U0 m( J. Qแต่หลังจากนั้นประมาณ 200 ปี วัดเวฬุวันก็ถูกทิ้งร้างไป ตามบันทึกของพระถังซำจั๋ง (Chinese traveler Hiuen-Tsang) ซึ่งได้จาริกมาเมืองราชคฤห์ราวปี พ.ศ. 1300 ซึ่งท่านบันทึกไว้แต่เพียงว่า ท่านได้เห็นแต่เพียงซากมูลคันธกุฎีซึ่งมี  Y+ ?# N; k% E+ o6 e/ y- f

# F; U9 O5 F# m, `3 x# fกำแพงและอิฐล้อมรอบอยู่เท่านั้น (ในสมัยนั้นเมืองราชคฤห์โรยราถึงที่สุดแล้ว พระถังซำจั๋งได้แต่เพียงจดตำแหน่งที่ตั้งทิศทางระยะทางของสถูปและโบราณสถานเก่าแก่อื่น ๆ ในเมืองราชคฤห์ไว้มาก ทำให้เป็นประโยชน์แก่นักประวัติศาสตร์และนัก
5 C& v5 F/ A( d  I
9 x8 p3 \: U1 qโบราณคดีในการค้นหาโบราณสถานต่าง ๆ ในเมืองราชคฤห์ในปัจจุบัน)
9 F4 I0 z$ F5 U( \7 w* A+ x) A- \# @3 I  E& `9 Y" H6 B
จุดแสวงบุญและสภาพของวัดเวฬุวันในปัจจุบัน+ t( g. }. K$ }: e0 u4 C
ปัจจุบันหลังถูกทอดทิ้งเป็นเวลากว่าพันปี และได้รับการบูรณะโดยกองโบราณคดีอินเดียในช่วงที่อินเดียยังเป็นอาณานิคมของอังกฤษ วัดเวฬุวัน ยังคงมีเนินดินโบราณสถานที่ยังไม่ได้ขุดค้นอีกมาก สถานที่สำคัญ ๆ ที่พุทธศาสนิกชนในปัจจุบันนิยม' f& i. }: x9 R9 g. E( E
, [0 A. t6 I2 B5 I7 w
ไปนมัสการคือ "พระมูลคันธกุฎี" ที่ปัจจุบันยังไม่ได้ทำการขุดค้น เนื่องจากมีกุโบร์ของชาวมุสลิมสร้างทับไว้ข้างบนเนินดิน, "สระกลันทกนิวาป" ซึ่งปัจจุบันรัฐบาลอินเดียได้ทำการบูรณะใหม่อย่างสวยงาม, และ "ลานจาตุรงคสันนิบาต" อันเป็นลานเล็ก ! B; @5 h( t: H' w
& @" h# J' ~! C! k2 K8 P% Y9 a9 U
ๆ มีซุ้มประดิษฐานพระพุทธรูปยืนปางประทานพรอยู่กลางซุ้ม ลานนี้เป็นจุดสำคัญที่ชาวพุทธนิยมมาทำการเวียนเทียนสักการะ (ลานนี้เป็นลานที่กองโบราณคดีอินเดียสันนิษฐานว่าพระพุทธองค์ทรงแสดงโอวาทปาฏิโมกข์ในจุดนี้)6 l. F+ r  P' l. b9 Y
6 v9 s! \& I* ~# `( q
จุดที่เกิดเหตุการณ์สำคัญในวันมาฆบูชา (ลานจาตุรงคสันนิบาต)
/ c( C7 ^1 _; Z* C  {9 M, Jถึงแม้ว่าเหตุการณ์จาตุรงคสันนิบาตจะเป็นเหตุการณ์สำคัญยิ่งที่เกิดในบริเวณวัดเวฬุวันมหาวิหาร แต่ทว่าไม่ปรากฏรายละเอียดในบันทึกของสมณทูตชาวจีนและในพระไตรปิฎกแต่อย่างใดว่าเหตุการณ์ใหญ่นี้เกิดขึ้น ณ จุดใดของวัดเวฬุวัน รวมทั้ง
2 y+ ]& w. s/ G* ^7 `+ m' {/ {% G. G. Y# Y4 y; E& F
จากการขุดค้นทางโบราณคดีก็ไม่ปรากฏหลักฐานว่ามีการทำเครื่องหมาย (เสาหิน) หรือสถูประบุสถานที่ประชุมจาตุรงคสันนิบาตไว้แต่อย่างใด (ตามปกติแล้วบริเวณที่เกิดเหตุการณ์สำคัญทางพระพุทธศาสนา มักจะพบสถูปโบราณหรือเสาหินพระ; E# \* h( V" z0 y! N

6 L4 ]; H7 ]. j) @เจ้าอโศกมหาราชสร้างหรือปักไว้เพื่อเป็นเครื่องหมายสำคัญสำหรับผู้แสวงบุญ) ทำให้ในปัจจุบันไม่สามารถทราบโดยแน่ชัดว่าเหตุการณ์จาตุรงคสันนิบาตเกิดขึ้นในจุดใดของวัด
* b' t% [# w- f5 D( K+ B
! U* q* |% j0 K5 eในปัจจุบันกองโบราณคดีอินเดียได้แต่เพียงสันนิษฐานว่า "เหตุการณ์ดังกล่าวเกิดในบริเวณลานด้านทิศตะวันตกของสระกลันทกนิวาป" (โดยสันนิษฐานเอาจากเอกสารหลักฐานว่าเหตุการณ์ดังกล่าวมีพระสงฆ์ประชุมกันมากถึงสองพันกว่ารูป และ, @& v; ]# Z7 o: k: o- _5 D, V

* o3 R, n# R$ X% Wเกิดในช่วงที่พระพุทธองค์พึ่งได้ทรงรับถวายอารามแห่งนี้ การประชุมครั้งนั้นคงยังต้องนั่งประชุมกันตามลานในป่าไผ่ เนื่องจากเสนาสนะหรือโรงธรรมสภาขนาดใหญ่ยังคงไม่ได้สร้างขึ้น และโดยเฉพาะอย่างยิ่งในปัจจุบันลานด้านทิศตะวันตกของสระ/ S( ?* Y( D6 R# h) v  E& ]
  k2 n7 A' J% ~' ~. Z" H% |+ v
กลันทกนิวาป เป็นลานกว้างลานเดียวในบริเวณวัดที่ไม่มีโบราณสถานอื่นตั้งอยู่) โดยได้นำพระพุทธรูปยืนปางประทานพรไปประดิษฐานไว้บริเวณซุ้มเล็ก ๆ กลางลาน และเรียกว่า "ลานจาตุรงคสันนิบาต" ซึ่งในปัจจุบันก็ยังไม่มีข้อสรุปแน่ชัดว่าลาน
: N6 A0 r7 f% D  `- @7 O/ T/ E- b- n4 ]) J$ l  H
จาตุรงคสันนิบาตที่แท้จริงอยู่ในจุดใด และยังคงมีชาวพุทธบางกลุ่มสร้างซุ้มพระพุทธรูปไว้ในบริเวณอื่นของวัดโดยเชื่อว่าจุดที่ตนสร้างนั้นเป็นลานจาตุรงคสันนิบาตที่แท้จริง แต่พุทธศาสนิกชนชาวไทยส่วนใหญ่ก็เชื่อตามข้อสันนิษฐานของกอง% Q: p9 o9 n' b; U+ `6 O4 ~+ d- u

* s) O  [' t& A" x$ \/ nโบราณคดีอินเดียดังกล่าว โดยนิยมนับถือกันว่าซุ้มพระพุทธรูปกลางลานนี้เป็นจุดสักการะของชาวไทยผู้มาแสวงบุญจุดสำคัญ 1 ใน 2 แห่งของเมืองราชคฤห์ (อีกจุดหนึ่งคือพระมูลคันธกุฎีบนยอดเขาคิชกูฏ)
% B, W3 p  w# W
7 O* m6 @& I8 [  B( z; d8 Lกิจกรรมต่างๆ ที่ควรปฏิบัติในวันมาฆบูชา
6 z$ d$ D( f% p( A
0 M9 l- p* W( p& o6 ?7 B การปฎิบัติตนสำหรับพุทธศาสนาในวันนี้ก็คือ การทำบุญ ตักบาตรในตอนเช้า หรือไม่ก็จัดหาอาหารคาวหวานไปทำบุญฟังเทศน์ที่วัด ตอนบ่ายฟังพระแสดงพระธรรมเทศนา ในตอนกลางคืน จะพากันนำดอกไม้ ธูปเทียน ไปที่วัดเพื่อชุมนุมกันทำพิธี- A/ `; v8 y' ~7 J9 s1 f, d9 x
4 O7 l, ]) o- N: D" c
เวียนเทียน รอบพระอุโบสถ พร้อมกับพระภิกษุสงฆ์โดยเจ้าอาวาสจะนำว่า นะโม ๓ จบ จากนั้นกล่าวคำ ถวาย ดอกไม้ธูปเทียน ทุกคนว่าตาม จบแล้วเดิน เวียนขวา ตลอดเวลาให้ระลึกถึง พระพุทธคุณ พระธรรมคุณ พระสังฆคุณ จนครบ ๓ รอบ , ?$ P; D- B& o. E- G
8 L) ~7 z, A% W, h% d
แล้วนำดอกไม้ ธูปเทียนไปปักบูชาตามที่ทางวัด เตรียมไว้ เป็นอันเสร็จพิธี) Y. w% V8 Q: l. c$ z  G7 t

2 H  N/ |% z% ^9 R+ @: m1 E& _ขอบคุณข้อมูลจาก : dhammathai.org,วิกิพีเดีย: }- A' L9 a$ K

5 x5 E0 G) Y% m6 A* N- v  D- Q# s" h1 S

( @. a1 W4 ?: V) k. \6 T5 Z' mการถือปฏิบัติวันมาฆบูชาในประเทศไทย
& a& Z( j) Q1 D7 c& r3 X# }พิธีวันมาฆบูชานี้ เดิมทีเดียวในประเทศไทยไม่เคยทำมาก่อน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงอธิบายไว้ว่าเกิดขึ้นในสมัย พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ โดยทรงถือตามแบบของโบราณบัณฑิตที่: A* c1 w5 {5 |$ M& e; L" g+ U
4 K. K& y# f& N5 Q# Z( p4 L% O' X2 c! z
ได้นิยมกันว่า วันมาฆะบูรณมี พระจันทร์เสวยฤกษ์มาฆะเต็มบริบูรณ์เป็นวันที่พระอรหันต์สาวกของ พระพุทธเจ้า ๑,๒๕๐ รูป ได้ประชุมกันพร้อมด้วยองค์ ๔ ประการ เรียกว่า. T0 S7 I5 J- u+ K: ^

, [4 x3 R7 Q0 uจาตุรงคสันนิบาตพระพุทธเจ้าได้ตรัสเทศนาโอวาทปาติโมกข์ ในที่ประชุมสงฆ์เป็นการ ประชุมใหญ่ และเป็นการอัศจรรย์ในพระพุทธศาสนา นักปราชญ์ จึงถือเอาเหตุนั้นประกอบ การสักการบูชาพระพุทธเจ้าและพระอรหันต์สาวก ๑,๒๕๐ รูปนั้น ให้
+ N  s: y9 s0 a1 R. h) z
1 ]5 L$ \5 r: L6 w9 g  `0 Nเป็นที่ตั้งแห่งความ เลื่อมใสการประกอบพิธีมาฆะบูชา ได้เริ่มในพระบรมมหาราชวังก่อน
8 W7 b) i' C$ U# |/ u; y- \0 |. N( b+ [
8 Q6 q& h9 ^2 R" S/ T* hในสมัยรัชกาลที่ ๔ มีพิธีการพระราชกุศลในเวลาเช้า พระสงฆ์ วัดบวรนิเวศวิหารและ วัดราชประดิษฐ์ ๓๐ รูป ฉันในพระอุโบสถ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม เวลาค่ำ เสด็จออกทรงจุด ธูปเทียนเครื่อง มนัสการแล้ว พระสงฆ์สวดทำวัตรเย็นเสร็จแล้ว สวด
4 o) X/ a. O4 s! h8 N/ C6 `7 u% C& P  J/ ~; a
มนต์ต่อไปมี สวดคาถาโอวาทปาติโมกข์ด้วยสวดมนต์ จบทรงจุดเทียนรายตามราวรอบพระอุโบสถ ๑,๒๕๐ เล่ม มีการประโคมอีกครั้งหนึ่งแล้วจึงมีการเทศนา โอวาทปาติโมกข์; T/ h* K$ b  B, k8 ?
๑ กัณฑ์เป็นทั้งเทศนาภาษาบาลีและ ภาษาไทย เครื่องกัณฑ์ มีจีวรเนื้อดี ๑ ผืน เงิน ๓ ตำลึง และขนมต่าง ๆ เทศนาจบพระสงฆ์ ซึ่งสวดมนต์ ๓๐ รูป สวดรับการประกอบพระราชกุศลเกี่ยวกับ วันมาฆบูชาในสมัยรัชกาลที่ ๔ นั้น พระบาทสมเด็จพระ, \9 b- R9 i% S2 p, W4 J  c

1 B% z1 X+ X& l# V" Jจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จะเสด็จออกประกอบพิธีด้วยพระองค์เองทุกปีมิได้ขาด สมัยต่อมามีการเว้นบ้าง เช่น รัชกาลที่ ๕ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้เสด็จออกเองบ้าง มิได้ เสด็จออกเองบ้างเพราะมักเป็นเวลาที่ประสบกับเวลาเสด็จ0 i& J$ O1 \4 V
, Q$ u" W8 N  k- p) x
ประพาส หัวเมืองบ่อย ๆ หากถูกคราวเสด็จไปประพาสบางปะอินหรือพระพุทธบาท พระพุทธฉาย พระปฐมเจดีย์ พระแท่นดงรัง ก็จะทรงประกอบพิธีมาฆบูชา ในสถานที่นั้น ๆ ขึ้นอีก ส่วนหนึ่งต่างหากจากในพระบรมมหาราชวังเดิมทีมีการประกอบพิธี
0 I3 t7 c% `& T; S+ w5 Y
/ P- }0 P1 b- V' C- P& _. H/ bในพระบรมมหาราชวัง ต่อมาก็ขยายออกไป ให้พุทธบริษัทได้ ปฏิบัติตามอย่างเป็นระบบสืบมาจนปัจจุบัน มีการบูชา ด้วยการเวียนเทียน และบำเพ็ญกุศลต่าง ๆ ส่วนกำหนดวันประกอบพิธีมาฆบูชานั้น ปกติตรงกับวันเพ็ญ เดือน ๓ หากปีใด เป็น
% f% [. p9 U/ W) z. ]
5 Z# W  h3 z* _9 a  \( I/ yอธิกมาส คือ มีเดือน ๘ สองหนจะเลื่อนไปตรงกับวันเพ็ญเดือน ๔$ z. T) [* Z  o7 A. N( U

& ?% T$ K3 i4 @8 s, f. d
+ l4 z) m- E6 w6 i
, i; }9 {1 Y+ Rหลักธรรมที่ควรนำไปปฏิบัติ" }) ]9 @4 Z" A
หลักธรรมที่ควรนำไปปฏิบัติได้แก่ โอวาทปาติโมกข์ หมายถึง หลักคำสอนคำสำคัญของพระพุทธศาสนาอันเป็นไปเพื่อป้องกัน และแก้ปัญหาต่าง ๆ ในชีวิตเป็นไปเพื่อความหลุดพ้น หรือคำสอน อันเป็นหัวใจพระพุทธศาสนา หลักธรรมประกอบด้วย
$ u8 r) ~, ~) W/ n9 e7 O. u7 t% n  F( J. H$ {) H1 ?0 F( u$ Z
หลักการ ๓ อุดมการณ์ ๔ วิธีการ ๖ ดังนี้
; [& B- y, l1 d9 p4 x7 n
! e) i/ y) _3 Z& i& c1 A. @- wหลักการ ๓
, Q3 m& P/ Y; J9 Z8 G๑. การไม่ทำบาปทั้งปวง ได้แก่การงดเว้น การลด ละเลิก ทำบาปทั้งปวง ซึ่งได้แก่ อกุศลกรรมบถ ๑๐ ทางแห่งความชั่ว มีสิบประการ อันเป็น+ A$ U) `  F2 ^8 c6 s' w8 M8 }* q
ความชั่วทางกาย ทางวาจา และทางใจ ความชั่วทางกาย ได้แก่ การฆ่าสัตว์ การลักทรัพย์ การประพฤติ ผิดในกาม& q' L2 D) Z+ P: r/ e
ความชั่วทางวาจา ได้แก่ การพูดเท็จ การพูดส่อเสียด การพูดเพ้อเจ้อ
+ D( u; Y4 F, P7 ]4 v& gความชั่วทางใจ ได้แก่ การอยากได้สมบัติของผู้อื่น การผูกพยาบาท และความเห็นผิดจากทำนองคลองธรรม
! f* ]9 S4 V; G3 }0 Y+ y# f1 g5 D, B& I
๒. การทำกุศลให้ถึงพร้อม ได้แก่ การทำความดีทุกอย่างซึ่งได้แก่ กุศลกรรมบถ ๑๐ เป็นแบบของการทำฝ่ายดีมี ๑๐ อย่าง อันเป็นความดีทางกาย ทางวาจาและทางใจ3 t; T0 n& ?' O* v8 [

& y0 P2 ^7 H# _% G% Z. _7 nความดีทางกาย ได้แก่ การไม่ฆ่าสัตว์ ไม่ทำร้ายเบียดเบียนผู้อื่นมีแต่ช่วยเหลือเกื้อกูลกัน การไม่ถือเอาสิ่งของที่เจ้าของเขาไม่ได้ให้ มาเป็นของตน มีความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ และการไม่ประพฤติผิดในกาม
$ Y7 \8 _+ A3 Fการทำความดีทางวาจา ได้แก่ การไม่พูดเท็จ ไม่พูดส่อเสียด ไม่พูดคำหยาบ และไม่พูดเพ้อเจ้อพูดแต่คำจริง พูดคำอ่อนหวานพูดคำให้เกิดความสามัคคีและพูดถูกกาลเทศะ! P; E: I+ J* I6 Z
การทำความดีทางใจ ได้แก่ การไม่โลภอยากได้ของของผู้อื่นมีแต่คิดเสียสละ การไม่ผูกอาฆาตพยาบาทมีแต่คิดเมตตาและ ปราถนาดีและมีความเห็นความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้อง ตามทำนองคลองธรรม เช่น เห็นว่าทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว
7 q! [9 o1 j' S8 ]3 d" L" v
; `$ O0 m9 e5 x3 \) F๓. การทำจิตให้ผ่องใส ได้แก่ การทำจิตของตนให้ผ่องใส ปราศจากนวรณ์ซึ่งเป็นเครื่องขัดขวางจิตไม่ให้เข้าถึงความสงบ มี ๕ ประการ ได้แก่
' ^' y. _+ P: c$ e2 l! s% @' A) |# V  l7 Q
๑. ความพอใจในกาม (กามฉันทะ): ]  Y0 k) i6 C3 q# B. v  F: E
๒. ความอาฆาตพยาบาท (พยาบาท)6 L% P( U! ]% f4 U4 R/ f
๓. ความหดหู่ท้อแท้ ง่วงเหงาหาวนอน (ถีนะมิทธะ)" V' x3 D6 j0 T) `; ^8 Q$ D
๔. ความฟุ้งซ่าน รำคาญ (อุทธัจจะกุกกุจจะ) และ
  }. s. @, W- P* `2 t  T๕. ความลังเลสงสัย (วิกิจฉา) เช่น สงสัยในการทำความดีความชั่ว ว่ามีผลจริงหรือไม่ วิธีการทำจิตให้ปฏิบัติสมถะผ่องใส ที่แท้จริงเกิดขึ้นจากการละบาปทั้งปวง ด้วยการถือศืลและบำเพ็ญกุศล ให้ถึงพร้อมด้วยการ และวิปัสสนา จนได้บรรลุอรหัตผล + u' O$ Y: M9 W+ W- X# A$ `
7 }- w9 i" b; [8 G! F( E' N: |
อันเป็นความผ่องใสที่แท้จริง: q$ Z4 t4 N3 C0 g0 s4 b. D  w" {
, O8 i* P. j0 C! I6 s
อุดมการณ์ ๔
" S: {2 z5 [; `& ?8 K7 y๑. ความอดทน ได้แก่ ความอดกลั้น ไม่ทำบาปทั้งทางกาย วาจา ใจ
: K) w& l+ Y0 h7 J/ w8 e๒. ความไม่เบียดเบียน ได้แก่ การงดเว้นจากการทำร้าย รบกวน หรือ เบียดเบียนผู้อื่น. O2 t* Z9 e0 h' F7 D
๓. ความสงบ ได้แก่ ปฏิบัติตนให้สงบทั้งทางกาย ทางวาจา และทางใจ
! G3 @# F8 V# E+ ]5 I๔. นิพพาน ได้แก่ การดับทุกข์ ซึ่งเป็นเป้าหมายสูงสุดในพระพุทธศาสนาเกิดขึ้นได้จาการดำเนินชีวิตตามมรรคมีองค์ ๘0 C6 \, M3 K: M  R
% w1 }6 V9 G% Z) Y: V' b
วิธีการ ๖6 q3 ]" A6 C0 S4 J
๑. ไม่ว่าร้าย ได้แก่ ไม่กล่าวให้ร้ายหรือ กล่าวโจมตีใคร
  l3 S* {2 H( e2 S- b8 s๒. ไม่ทำร้าย ได้แก่ ไม่เบียดเบียนผู้อื่น4 {9 C7 G8 b1 v
๓. สำรวมในปาติโมกข์ ได้แก่ ความเคารพระเบียบวินัย กฎกติกา กฎหมาย รวมทั้งขนบธรรมเนียมประเพณีอันดีของสังคม3 X' n- s) w( q( l1 Z# R5 d
๔. รู้จักประมาณ ได้แก่ รู้จักความพอดีในการบริโภคอาหารหรือการใช้สอยสิ่งต่าง ๆ
: p) x( E1 o8 ?๕. อยู่ในสถานที่ที่สงัด ได้แก่ อยู่ในสถานที่สงบมีสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสม
' I+ m1 p  V1 y4 \. [5 d: E๖. ฝึกหัดจิตใจให้สงบ ได้แก่ฝึกหัดชำระจิตให้สงบมีสุขภาพคุณภาพและประสิทธิ
' u$ i* Y4 q# ]. E% u5 H- M0 U: rภาพที่ดี
7 J3 ?" b2 Y" S6 s  D. X3 C$ f( Q6 a
ขอบคุณข้อมูลจาก : dhammajak.net/budday/maka.php3 E: t4 ?9 W+ |

/ j% g; ]2 Z( Gที่มา : http://campus.sanook.com/910849/วันมาฆบูชา/